Επιστήμονες ανακαλύπτουν κρυφό μηχανισμό πίσω από τον πόνο στον Αχίλλειο τένοντα και τον αγκώνα του τενίστα
Οι τένοντες είναι εγγενώς ευάλωτοι στην υπερβολική χρήση. «Πρέπει να αντέχουν ισχυρά φορτία, με όλες τις δυνάμεις των μυών μας να συγκεντρώνονται στους σχετικά λεπτούς τένοντες που μεταδίδουν αυτές τις δυνάμεις στην κίνηση του σκελετού μας», εξηγεί η Jess Snedeker, καθηγήτρια ορθοπαιδικής βιομηχανικής στο ETH Zurich και στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Balgrist στη Ζυρίχη.
Οι γιατροί αναφέρουν αυτές τις διαταραχές ως τενοντοπάθειες. Είναι από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ορθοπαιδικοί, ωστόσο οι αποτελεσματικές θεραπείες παραμένουν περιορισμένες. Η φυσικοθεραπεία μπορεί να προσφέρει ανακούφιση, αλλά σε πολλές σοβαρές περιπτώσεις προσφέρει μόνο μέτρια βελτίωση. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές αναζητούν μια σαφέστερη κατανόηση του τι πραγματικά προκαλεί τη νόσο των τενόντων, ελπίζοντας να αναπτύξουν καλύτερες θεραπείες.
Η Πρωτεΐνη HIF1 Προσδιορίστηκε ως Μοριακή Αιτία
Μια ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τη Snedeker και την Katrien De Bock, καθηγήτρια άσκησης και υγείας στο ETH Zurich, αποκάλυψε τώρα ένα βασικό κομμάτι του παζλ. Προσδιόρισαν μια πρωτεΐνη που ονομάζεται HIF1 ως κεντρικό παράγοντα της νόσου των τενόντων. Μέρος της HIF1 λειτουργεί ως μεταγραφικός παράγοντας, που σημαίνει ότι ρυθμίζει τη δραστηριότητα συγκεκριμένων γονιδίων μέσα στα κύτταρα.
Προηγούμενες μελέτες είχαν βρει αυξημένα επίπεδα HIF1 σε κατεστραμμένους τένοντες, αλλά οι επιστήμονες δεν γνώριζαν αν η πρωτεΐνη απλώς σχετιζόταν με τη νόσο ή ήταν άμεσα υπεύθυνη γι’ αυτήν. Μέσω πειραμάτων σε ποντίκια και μελέτες σε ανθρώπινο ιστό τενόντων, η ομάδα απέδειξε ότι η HIF1 δεν είναι απλώς παρούσα κατά τη διάρκεια της νόσου, αλλά την προκαλεί ενεργά.
Πειράματα Δείχνουν Άμεση Σύνδεση με την Βλάβη του Τένοντα
Στις μελέτες τους σε ποντίκια, οι ερευνητές είτε διατήρησαν την HIF1 μόνιμα ενεργοποιημένη είτε την απενεργοποίησαν εντελώς. Ποντίκια με συνεχώς ενεργοποιημένη HIF1 ανέπτυξαν νόσο των τενόντων ακόμη και χωρίς υπερβολική καταπόνηση. Αντίθετα, τα ποντίκια στα οποία απενεργοποιήθηκε η HIF1 στον ιστό των τενόντων δεν ανέπτυξαν νόσο των τενόντων, ακόμα και όταν οι τένοντές τους υπερφορτώθηκαν.
Η ομάδα μελέτησε επίσης ανθρώπινα κύτταρα τενόντων που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια επεμβάσεων τενόντων στο νοσοκομείο. Τόσο σε δείγματα ιστών ποντικών όσο και ανθρώπινων, υψηλότερα επίπεδα HIF1 προκάλεσαν επιβλαβείς δομικές αλλαγές στους τένοντες. Συγκεκριμένα, σχηματίστηκαν περισσότερες διασυνδέσεις εντός των ινών κολλαγόνου που παρέχουν στους τένοντες την αντοχή και τη δομή τους.
«Αυτό κάνει τους τένοντες πιο εύθραυστους και βλάπτει τη μηχανική τους λειτουργία», εξηγεί η Greta Moschini, διδακτορική φοιτήτρια στις ομάδες των De Bock και Snedeker και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης αυξημένη ανάπτυξη αιμοφόρων αγγείων και νεύρων μέσα στον ιστό του τένοντα. «Αυτό θα μπορούσε να είναι η εξήγηση για τον πόνο που παρατηρείται συνήθως στην τενοντοπάθεια», λέει η Moschini.
Γιατί η Πρώιμη Θεραπεία Έχει Σημασία
«Η μελέτη μας όχι μόνο παρέχει νέα κατανόηση για το πώς αναπτύσσεται η νόσος. Δείχνει επίσης ότι είναι σημαντικό να αντιμετωπίζονται τα προβλήματα των τενόντων νωρίς», λέει η Snedeker. Τονίζει ιδιαιτέρως τους νεαρούς αθλητές, καθώς συχνά εμφανίζουν τενοντοπάθειες ενώ η κατάστασή τους μπορεί να είναι ακόμη διαχειρίσιμη.
Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, η βλάβη που συνδέεται με την HIF1 μπορεί να συσσωρευτεί και τελικά να γίνει μόνιμη. «Ωστόσο, η βλάβη που προκαλείται από την HIF1 στον ιστό των τενόντων μπορεί να συσσωρευτεί και να γίνει μη αναστρέψιμη με την πάροδο του χρόνου. Η φυσικοθεραπεία τότε πλέον δεν βοηθά, και η μόνη θεραπεία αυτή τη στιγμή είναι η χειρουργική αφαίρεση του προσβεβλημένου τένοντα».
Αναζήτηση Στοχευμένων Θεραπειών Τενόντων
Τώρα που η HIF1 έχει προσδιοριστεί ως μοριακός παράγοντας της νόσου των τενόντων, προκύπτει ένα προφανές ερώτημα. Θα μπορούσαν να αναπτυχθούν φάρμακα για να μπλοκάρουν την HIF1 και να αποτρέψουν ή να αντιστρέψουν την τενοντοπάθεια;
Σύμφωνα με την De Bock, η απάντηση είναι περίπλοκη. Η HIF1 παίζει σημαντικό ρόλο σε όλο το σώμα, ανιχνεύοντας χαμηλά επίπεδα οξυγόνου (υποξία) και προκαλώντας φυσιολογικές προσαρμοστικές αποκρίσεις. «Η απενεργοποίηση της HIF1 σε ολόκληρο το σώμα θα οδηγούσε πιθανώς σε παρενέργειες», λέει.
Μια πιθανότητα είναι η εύρεση τρόπων για τη μείωση της δραστηριότητας της HIF1 μόνο στον ιστό των τενόντων. Ωστόσο, η De Bock πιστεύει ότι μια πιο ελπιδοφόρα στρατηγική μπορεί να είναι η μελέτη των βιολογικών διεργασιών που περιβάλλουν την HIF1 με μεγαλύτερη λεπτομέρεια. Προσδιορίζοντας άλλα μόρια που επηρεάζονται ή ελέγχονται από την HIF1, οι ερευνητές μπορεί να ανακαλύψουν ασφαλέστερους και πιο ακριβείς στόχους για τη θεραπεία της τενοντοπάθειας. Αυτή η αναζήτηση βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη.