“Το Αιώνιο Σκάνδαλο του Ξένου στην Κορυφή του Έβερεστ”

Το σκάνδαλο του Ξένου: Όταν η ανθρώπινη υπέρβαση γίνεται… ευκολότερη

Κάθε γενιά βρίσκει τους δικούς της «Άθλους του Ηρακλή». Στη δεκαετία του ’50, δύο τέτοια ορόσημα κατέλαβαν τη φαντασία του κόσμου: η κατάκτηση του Έβερεστ από τον Edmund Hillary και τον Tenzing Norgay το 1953, και λίγο αργότερα, η προσπάθεια του Roger Bannister να σπάσει το φράγμα των τεσσάρων λεπτών στο μίλι. Και τα δύο κατορθώματα σήκωσαν τότε σκιές αμφισβήτησης, επειδή στηρίχθηκαν σε αμφιλεγόμενες «τεχνητές βοήθειες»: το οξυγόνο για το Έβερεστ, οι pacers (συντρέχοντες) για το μίλι.

Σήμερα, ιστορία επαναλαμβάνεται – με νέο πρόσωπο και νέα μέσα: το αέριο ξένο και την υψηλή τεχνολογία παπουτσιών.

Ανάβαση σε fast-forward: Το ακριβό shortcut με ξένο

Πριν λίγες εβδομάδες, τέσσερις Βρετανοί ορειβάτες κατέκτησαν το Έβερεστ μόλις πέντε ημέρες μετά την άφιξή τους στο Νεπάλ. Το «μυστικό όπλο» τους; Ένα πακέτο αξίας 153.000 δολαρίων από τον Αυστριακό οδηγό Lukas Furtenbach, το οποίο περιλάμβανε προ-προσαρμογή σε σκηνές υποπίεσης και εισπνοή ξένου αερίου – μιας ουσίας που λέγεται πως ενισχύει την πρόσληψη οξυγόνου και ίσως μειώνει τον κίνδυνο υψομετρικής ασθένειας.

Το ξένο έχει απαγορευτεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Αντιντόπινγκ από το 2014, λόγω καταγγελιών για χρήση του από Ρώσους αθλητές. Όμως η επιστημονική τεκμηρίωση των επιδράσεών του παραμένει αμφιλεγόμενη. Παρ’ όλα αυτά, οι ορειβάτες του Furtenbach έφτασαν στην κορυφή γρήγορα και αποτελεσματικά, προκαλώντας αντιδράσεις στον κόσμο της ορειβασίας.

Οι κριτικοί δεν αντιτίθενται απαραίτητα στο ίδιο το ξένο, αλλά στην ιδέα της επιτάχυνσης της ανάβασης – στην απώλεια του κόπου, της διάρκειας, της «καθαρής δοκιμασίας».

Η Kipyegon και το Breaking4: Το νέο μίλι με «επιχειρηματικό σχέδιο»

Παράλληλα, η Kενυάτισσα Faith Kipyegon ετοιμάζεται για κάτι αντίστοιχο στον στίβο: μια προσπάθεια να σπάσει το φράγμα των τεσσάρων λεπτών στο μίλι γυναικών, σε μια διοργάνωση-παράσταση από τη Nike στο Παρίσι, στις 26 Ιουνίου.

Το σχέδιο θυμίζει το Breaking2, την προσπάθεια του Eliud Kipchoge το 2017 να τρέξει μαραθώνιο κάτω από δύο ώρες – που σχεδιάστηκε σαν μη επίσημος αγώνας, με εναλλασσόμενους pacers, ειδικά παπούτσια με ανθρακονημάτινη πλάκα, και απόλυτο έλεγχο κάθε μεταβλητής. Ο χρόνος του δεν μέτρησε για παγκόσμιο ρεκόρ, αλλά η τεχνολογία του άλλαξε για πάντα το τρέξιμο.

Το ίδιο αναμένεται να ισχύσει και για την Kipyegon. Η Nike υπόσχεται «ολιστική υποστήριξη» χωρίς να αποκαλύπτει λεπτομέρειες, αλλά όλοι θεωρούν δεδομένη τη χρήση νέων παπουτσιών και πλήρους pacing, παραβιάζοντας τους κλασικούς κανόνες.

Και όπως με το ξένο στο Έβερεστ, έτσι και εδώ, αυτό που ενοχλεί περισσότερο είναι η αίσθηση «αθέμιτης ευκολίας» – ότι κάποιος παρακάμπτει τις παραδοσιακές δυσκολίες.

Κανόνες, τεχνολογία και… ψυχολογία

Όλες αυτές οι εντάσεις δεν έχουν να κάνουν μόνο με το άθλημα ή την τεχνολογία. Έχουν να κάνουν με την ανθρώπινη ψυχολογία και τον ανταγωνισμό. Όπως εξηγεί ο Ολλανδός οικονομολόγος Adriaan Kalwij, η κοινωνία μας έχει εμποτιστεί τόσο πολύ με την ιδέα του ανταγωνισμού – ακόμη και σε μη ανταγωνιστικές δραστηριότητες, όπως η αναψυχή – ώστε η πρόοδος του άλλου συχνά εκλαμβάνεται ως δική μας ήττα.

Αυτό εξηγεί και γιατί οι παλαιότεροι ορειβάτες νιώθουν ενοχλημένοι: όχι γιατί τους επηρεάζει άμεσα η επιτυχία των νέων μεθόδων, αλλά επειδή αισθάνονται ότι η δική τους προσπάθεια «υποτιμάται» από τη συντόμευση του δρόμου.

Η ίδια λογική ισχύει και στον στίβο. Οι αθλητές φοβούνται ότι για να ανταγωνιστούν στο ίδιο επίπεδο, θα πρέπει να υιοθετήσουν την τεχνολογία – αλλιώς θα μείνουν πίσω. Όπως λέει ο βιοηθικολόγος Thomas Murray: «Μόλις μια αποτελεσματική τεχνολογία υιοθετηθεί σε ένα άθλημα, γίνεται τυραννική. Πρέπει να τη χρησιμοποιήσεις».

Η ψευδαίσθηση της ήττας και η δύναμη της προοπτικής

Ίσως το πιο αποκαλυπτικό εύρημα της έρευνας του Kalwij αφορά τους Ολυμπιονίκες: οι αργυροί μετάλλιοι, κατά μέσο όρο, ζουν λιγότερο από τους χρυσο- ή χάλκινους. Γιατί; Επειδή συχνά αισθάνονται… πρώτοι χαμένοι. Αυτή η ψυχική φθορά έχει σωματικό αντίκτυπο.

Με αυτή την οπτική, ίσως αξίζει να αναθεωρήσουμε τη στάση μας απέναντι στο ξένο, τα super shoes, ή την “τεχνητή” υποστήριξη. Ίσως να μην είναι όλες οι διαδρομές διαγωνισμός. Ίσως το γεγονός ότι κάποιοι κατακτούν το Έβερεστ με μέσα υψηλής τεχνολογίας να μην μας στερεί τίποτα απολύτως – και ίσως να μας χαρίζει κάτι: τη δυνατότητα να απολαύσουμε άλλες κορυφές, μακριά από τα πλήθη.

Και τελικά; Αν μερικοί φτάνουν γρηγορότερα στην κορυφή με ξένο ή με carbon-plated παπούτσια, ίσως δεν είναι ήττα δική μας. Είναι απλώς άλλος δρόμος. Και η νίκη, για τον καθένα, μπορεί να σημαίνει κάτι διαφορετικό.