Αναταραχή στα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH)

Δύο μήνες μετά την ανάληψη της διεύθυνσης των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας (NIH) από τον Τζέι Μπατατσάρια—καθηγητή οικονομικών της υγείας και γνωστό επικριτή των πολιτικών περιορισμού κατά την πανδημία COVID-19—επικρατεί αναστάτωση. Ο Μπατατσάρια είχε δηλώσει στη Γερουσία, κατά την επιβεβαίωσή του από τον Πρόεδρο Τραμπ, ότι σκοπεύει να καλλιεργήσει μια «κουλτούρα διαφωνίας» στο NIH: «Η διαφωνία είναι η ουσία της επιστήμης», είχε πει. Ωστόσο, οι εργαζόμενοι του οργανισμού φαίνεται να παίρνουν αυτή τη δήλωση κυριολεκτικά.

Περισσότεροι από 300 υπάλληλοι από όλα τα 27 ινστιτούτα και κέντρα του NIH υπέγραψαν και απέστειλαν στον νέο διευθυντή μια ανοιχτή επιστολή, με την ονομασία Διακήρυξη της Μπεθέσδα, καταγγέλλοντας τις πρόσφατες πολιτικές και διοικητικές παρεμβάσεις που έχουν οδηγήσει το NIH σε κρίση. Ζητούν την ανατροπή αλλαγών που θεωρούν καταστροφικές για τον πυρήνα της αποστολής του οργανισμού: τη στήριξη ανεξάρτητης επιστημονικής έρευνας.

Η επιστολή αυτή παραπέμπει στη Διακήρυξη του Γκρέιτ Μπάρινγκτον—ένα κείμενο του ίδιου του Μπατατσάρια το 2020 που είχε επικριθεί έντονα από τον επιστημονικό κόσμο για την πρότασή του να αρθούν οι περιορισμοί κατά της COVID. Όπως εξηγεί η Τζένα Νόρτον, διευθύντρια προγράμματος στο Εθνικό Ινστιτούτο Διαβήτη και Πεπτικών Παθήσεων, η αναφορά δεν έγινε ειρωνικά: «Ελπίζαμε να δει τον εαυτό του σε εμάς».

Μαζικές απολύσεις, ακυρώσεις επιχορηγήσεων και πολιτικοποίηση

Από τον Ιανουάριο, υπό πίεση της διοίκησης Τραμπ, το NIH έχει υποχρεωθεί να απολύσει χιλιάδες υπαλλήλους και να ακυρώσει ή να αποσύρει χρηματοδότηση από χιλιάδες ερευνητικά προγράμματα—πολλά από τα οποία είχαν ήδη εγκριθεί με αυστηρά επιστημονικά κριτήρια. Η κατάσταση κορυφώνεται τώρα, καθώς ο Μπατατσάρια ετοιμάζεται να παρουσιαστεί σε υποεπιτροπή της Γερουσίας για να υπερασπιστεί πρόταση περικοπής του προϋπολογισμού κατά 18 δισ. δολάρια, δηλαδή περίπου 40% του συνολικού προϋπολογισμού του NIH.

Οι ακυρώσεις εστιάζουν σε έργα που περιλαμβάνουν:

• Δράσεις για τη διαφορετικότητα (DEI),

• Συνεργασίες με πανεπιστήμια που έχουν κατηγορηθεί για αντισημιτισμό,

• Διεθνή ερευνητικά προγράμματα,

• Θεματικές που θεωρούνται “ιδεολογικά φορτισμένες”.

Ένας αξιωματούχος του οργανισμού δήλωσε ανώνυμα ότι πλέον αφιερώνεται σχεδόν τόσος χρόνος στην ακύρωση επιχορηγήσεων όσο και στην απονομή τους. Ένας άλλος περιέγραψε την κατάσταση ως «μετατροπή του NIH σε εργαλείο κρατικής καταστολής της επιστήμης».

Αντίδραση εκ των έσω και έξω από το NIH

Η εσωτερική αναταραχή δεν περιορίζεται στην επιστολή. Ορισμένοι ανώτεροι αξιωματούχοι έχουν παραιτηθεί, ενώ άλλοι οργανώνουν αγρυπνίες διαμαρτυρίας κάθε εβδομάδα στην Μπεθέσδα, ντυμένοι στα μαύρα, προς τιμήν «των ζωών και της γνώσης που χάθηκαν λόγω των περικοπών».

Ο Ίαν Μόργκαν, μεταδιδακτορικός ερευνητής και μέλος της ένωσης υποτρόφων του NIH, ανέφερε ότι έχουν γίνει επανειλημμένες προσπάθειες να ξεκινήσει διάλογος με τον Μπατατσάρια—χωρίς ανταπόκριση. Παράλληλα, ο πρώην διευθυντής του Ινστιτούτου Γενικών Ιατρικών Επιστημών, Τζέρεμι Μπεργκ, οργανώνει δημόσια επιστολή στήριξης της Διακήρυξης της Μπεθέσδα.

Ακόμα και σε άλλα όργανα του υπουργείου Υγείας (HHS), επιστήμονες δείχνουν πρωτοφανή αντίσταση. Όταν ο υπουργός Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ ανακοίνωσε μονομερώς την αφαίρεση των εμβολίων COVID από το εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμού παιδιών, τα στελέχη του CDC αγνόησαν την εντολή και συνέχισαν να τα προτείνουν.

Η στάση του Μπατατσάρια και η απογοήτευση των υπαλλήλων

Παρά τη ρητορική υπέρ της «ελεύθερης διαφωνίας», ο Μπατατσάρια φαίνεται έως τώρα απρόθυμος να αμφισβητήσει τη γραμμή του Λευκού Οίκου. Σε email προς τον Τζέρεμι Μπεργκ, απέρριψε τις ανησυχίες του χαρακτηρίζοντας πολλά ερευνητικά προγράμματα «ιδεολογικά εγχειρήματα» ή «επικίνδυνα».

Σε πρόσφατη συνάντηση με υπαλλήλους, υποβάθμισε τον ρόλο του φύλου στην έρευνα και υποστήριξε ότι η μεταβλητή του «βιολογικού φύλου» είναι επαρκής. Όταν αρκετοί υπάλληλοι αποχώρησαν από την αίθουσα διαμαρτυρόμενοι, εκείνος απάντησε απλώς: «Είναι ωραία η ελευθερία του λόγου».

Πολλοί υπάλληλοι δηλώνουν πλέον ότι εργάζονται σε ένα «κλίμα φόβου». Καταγγέλλουν πιέσεις, φωνές, επαγγελματικές υποβαθμίσεις και προειδοποιήσεις να μην εκφράζουν αντίθετες απόψεις. Όπως λέει η Νόρτον, όταν υπερασπίστηκε ένα πρόγραμμα για τη διαφορετικότητα στην έρευνα, κάποιοι από την ηγεσία την προειδοποίησαν: «Δεν θα θέλαμε να δούμε το όνομά σου στην επόμενη λίστα απολύσεων».

Ένα σταυροδρόμι για την αμερικανική επιστήμη

Πολλοί από τους επιστήμονες ελπίζουν ακόμη ότι ο Μπατατσάρια, ως ακαδημαϊκός, θα θυμηθεί τις κοινές επιστημονικές αξίες και θα σταθεί απέναντι στην πολιτικοποίηση. Άλλοι, όμως, δεν τρέφουν αυταπάτες: θεωρούν ότι η κατεύθυνση έχει ήδη καθοριστεί από την ανώτατη πολιτική ηγεσία και πως το NIH μετατρέπεται γρήγορα από θεματοφύλακας της ανεξάρτητης έρευνας σε εργαλείο πολιτικού ελέγχου.

Η Διακήρυξη της Μπεθέσδα ίσως είναι η τελευταία ευκαιρία του οργανισμού να ακουστεί πριν η επιστήμη, όπως τη γνωρίζαμε, αποδομηθεί.