Ελλάδα: Τρία Ψηφιακά Εργαλεία για να Μπει Φρένο στην Πώληση Αλκοόλ και Τσιγάρων σε Ανηλίκους
Τρία νέα ψηφιακά εργαλεία, με στόχο την ενίσχυση των ελέγχων και την αποτροπή της πώλησης αλκοολούχων ποτών και καπνικών προϊόντων σε ανηλίκους, παρουσιάστηκαν τη Δευτέρα από την ελληνική κυβέρνηση.
Τον περασμένο Ιούλιο, η ελληνική κυβέρνηση ψήφισε νομοσχέδιο για την προστασία των ανηλίκων από το κάπνισμα και την κατανάλωση αλκοόλ, το οποίο επιβάλλει τον έλεγχο της ηλικίας των αγοραστών καπνού και αλκοόλ, με αυστηρές ποινές για τους παραβάτες.
Λίγους μήνες μετά, αναπτύχθηκαν οι εφαρμογές για την παρακολούθηση της τήρησης της νομοθεσίας.
Η πρώτη εφαρμογή είναι ένα ηλεκτρονικό μητρώο, στο οποίο οι επιχειρήσεις που διοργανώνουν ιδιωτικές εκδηλώσεις με συμμετοχή ανηλίκων θα πρέπει να τις αναγγέλλουν εκ των προτέρων. Η καταχώριση θα γίνεται στο gov.gr από τον νόμιμο εκπρόσωπο της επιχείρησης και θα περιλαμβάνει τον τύπο της εκδήλωσης (π.χ. χορός ή γιορτή αποφοίτησης) και την ημερομηνία διεξαγωγής.
Η υποβολή της αναγγελίας, η οποία θα πρέπει στη συνέχεια να επιβεβαιωθεί από τον πελάτη που διοργανώνει την εκδήλωση, θα δημιουργεί αυτόματα ένα ιδιωτικό συμφωνητικό μεταξύ των δύο μερών.
Με αυτόν τον τρόπο, διευκολύνονται οι στοχευμένοι έλεγχοι και αποτρέπεται το φαινόμενο καταστημάτων που πωλούν αλκοόλ να επιτρέπουν κατ’ εξαίρεση την είσοδο ανηλίκων, στο πλαίσιο αδήλωτων ιδιωτικών εκδηλώσεων, παρακάμπτοντας τον νόμο.
Το δεύτερο εργαλείο είναι ένα ηλεκτρονικό μητρώο ελέγχου προϊόντων καπνού και αλκοόλ. Κάθε κατάστημα που εμπορεύεται καπνικά ή αλκοολούχα ποτά θα πρέπει να δηλώσει, μέσω μιας απλής διαδικασίας στο gov.gr, τους τύπους των προϊόντων που πουλάει, όπως τσιγάρα και προϊόντα θερμαινόμενου καπνού. Στη συνέχεια, θα λαμβάνει ένα έγγραφο με μοναδικό κωδικό QR, που θα πιστοποιεί την εγγραφή στο μητρώο και τα δηλωθέντα προϊόντα.
Έτσι, θα “χαρτογραφηθούν” πανελλαδικά όλα τα σημεία πώλησης καπνικών και ποτών με αλκοόλ, ενώ θα γίνουν δυνατοί οι εύκολοι έλεγχοι, καθώς οι ελεγκτές θα γνωρίζουν ποια αγαθά έχει δηλώσει το κάθε κατάστημα.
Η πλήρης εφαρμογή του μητρώου για τα σημεία πώλησης θα ξεκινήσει μετά από μια περίοδο κατά την οποία οι ιδιοκτήτες θα έχουν χρόνο να εγγράψουν τις επιχειρήσεις τους.
Η τρίτη εφαρμογή είναι ένας ασφαλής μηχανισμός επαλήθευσης της ηλικίας πελάτη που θέλει να αγοράσει καπνικά προϊόντα ή αλκοολούχα ποτά από οποιοδήποτε φυσικό κατάστημα λιανικής. Βασίζεται στο σύστημα επαλήθευσης που έχει ήδη σχεδιαστεί για την εφαρμογή KidsWallet.
Ο έλεγχος θα γίνεται εύκολα από τον πωλητή, ο οποίος απλώς θα σκανάρει έναν κωδικό QR μέσω των εφαρμογών Gov.gr Wallet και KidsWallet και θα λαμβάνει αμέσως ενημέρωση για το εάν ο επίδοξος αγοραστής είναι ανήλικος, με απόλυτη ασφάλεια για τα προσωπικά δεδομένα. Στο ηλεκτρονικό εμπόριο θα εφαρμόζεται ο ίδιος έλεγχος αυτόματα: στη σελίδα του πωλητή θα εμφανίζεται ο κωδικός QR και ο αγοραστής θα τον σκανάρει με το κινητό του, μέσω των Wallets Gov.gr και Kids.
Ειδικότερα, οι ψηφιακές εφαρμογές, οι οποίες υλοποιήθηκαν σε συνέχεια του νόμου 5216/2025 του Υπουργείου Υγείας και θα τεθούν σε παραγωγική λειτουργία με την υπογραφή των σχετικών ΚΥΑ των Υπουργείων Υγείας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, είναι οι ακόλουθες:
Ψηφιακό Μητρώο Ελέγχου Προϊόντων – «alto.gov.gr»: Όλες οι επιχειρήσεις που πωλούν προϊόντα καπνού, αλκοόλ και λοιπά μη καπνικά προϊόντα (όπως προϊόντα άτμισης) καλούνται να εγγραφούν έως τις 31 Ιανουαρίου 2026. Με την εγγραφή, εκδίδεται έγγραφο με QR code, διευκολύνοντας τους ελέγχους νομιμότητας. Φυσικά και νομικά πρόσωπα που δεν θα εγγραφούν στο Μητρώο δεν θα επιτρέπεται να πωλούν τα προϊόντα αυτά. Σε περίπτωση πώλησης από μη εγγεγραμμένα πρόσωπα, ανακαλείται η άδεια πώλησης ή ο σχετικός Κωδικός Αριθμός Δραστηριότητας (Κ.Α.Δ.). Στόχος είναι ο αποτελεσματικός έλεγχος της αγοράς και η συμμόρφωση με το θεσμικό πλαίσιο που απαγορεύει την πώληση σε ανηλίκους.
Αναγγελία Ιδιωτικής Εκδήλωσης μέσω gov.gr – «events.gov.gr»: Η πλατφόρμα λειτουργεί ως ψηφιακό Μητρώο για την καταχώριση και παρακολούθηση εκδηλώσεων με συμμετοχή ανηλίκων, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τον έλεγχο. Ιδιοκτήτες νυχτερινών κέντρων, στα οποία η είσοδος ανηλίκων δεν επιτρέπεται, δηλώνουν την εκδήλωση στο events.gov.gr. Στη συνέχεια, οι διοργανωτές (π.χ. φροντιστήριο, σχολή χορού) αποδέχονται την εκδήλωση μέσω της πλατφόρμας και παράγεται ένα ιδιωτικό συμφωνητικό με QR code, το οποίο αποθηκεύεται στις “Θυρίδες Πολίτη” του επιχειρηματία και του διοργανωτή. Σε περίπτωση ελέγχου, επιδεικνύουν το ιδιωτικό συμφωνητικό, αποδεικνύοντας τη νομιμότητα της εκδήλωσης μέσω του QR code.
Μηχανισμός Επαλήθευσης Ηλικίας μέσω του Gov.gr Wallet και του Kids Wallet: Πρόκειται για την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής τεχνικής προσέγγισης για το “age verification” στο Gov.gr Wallet και στο Kids Wallet. Με αυτόν τον τρόπο, εφαρμόζεται ένας σύγχρονος και ασφαλής μηχανισμός επαλήθευσης ηλικίας με προστασία των προσωπικών δεδομένων. Συγκεκριμένα:
- Στα σημεία λιανικής πώλησης, οι πωλητές επιλέγουν στην εφαρμογή Gov.gr Wallet την ηλικιακή ομάδα (π.χ. πάνω από 15) και εμφανίζεται ένα QR code. Ο πιθανός αγοραστής σκανάρει το QR code είτε μέσω του Gov.gr Wallet, είτε του Kids Wallet και επιτρέπει την κοινοποίηση του πιστοποιητικού επιβεβαίωσης της ηλικίας. Στο Gov.gr Wallet του πωλητή εμφανίζεται πράσινη ή κόκκινη σήμανση ανάλογα με το εάν επιτρέπεται ή όχι η πώληση.
- Στα διαδικτυακά καταστήματα, ο πολίτης σκανάρει από το Gov.gr Wallet και το Kids Wallet το QR code που εμφανίζεται στο περιβάλλον του διαδικτυακού καταστήματος, το οποίο λαμβάνει μόνο την πληροφορία της ηλικίας (π.χ. πάνω από 18), ώστε να επιτρέψει ή να αποτρέψει την αγορά του προϊόντος.
Μετά τη σύσκεψη, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σημείωσε πως «έχει έρθει η ώρα να αξιοποιήσουμε όλα τα εργαλεία τα οποία έχουμε στη διάθεσή μας, έτσι ώστε να δώσουμε στους ελεγκτικούς μηχανισμούς και στην Ελληνική Αστυνομία τη δυνατότητα να εφαρμοστεί αυτός ο νόμος… στα ζητήματα της ψηφιακής επαλήθευσης της ηλικίας των Ελλήνων πολιτών, η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της Ευρώπης».
Σύμφωνα με τον νέο νόμο, οι πωλητές προϊόντων καπνού (τσιγάρα, ηλεκτρονικό τσιγάρο, άτμισμα) είναι υποχρεωμένοι να ελέγχουν την ταυτότητα του πελάτη και να μην προχωρούν στην πώληση εάν υπάρχει αμφιβολία ή δεν αποδεικνύεται η ενηλικότητα.
Απαγορεύεται επίσης η τοποθέτηση προϊόντων καπνού σε προθήκες επιχειρήσεων μαζικής εστίασης/αναψυχής, η κατασκευή προϊόντων που μοιάζουν με προϊόντα καπνού, η διαφήμιση/πώληση προϊόντων καπνού σε χώρους υγείας/εκπαίδευσης και η κάθε είδους διαφήμιση προϊόντων καπνού (με εξαίρεση τους εσωτερικούς χώρους των σημείων πώλησης).
Για κάθε παράβαση επιβάλλεται πρόστιμο 200€ στους καπνίζοντες και 500€ στους υπεύθυνους των χώρων.
Στους πωλητές αλκοόλ/καπνού σε ανηλίκους επιβάλλεται πρόστιμο 500€-10.000€ και προσωρινή ανάκληση άδειας λειτουργίας (5-10 ημέρες, αυξανόμενη σε περίπτωση υποτροπής). Σε δεύτερη υποτροπή, ανακαλείται οριστικά η άδεια λειτουργίας.
Για παραβίαση των διατάξεων περί διαφήμισης προϊόντων καπνού, επιβάλλεται πρόστιμο 500€-10.000€.
Επιπλέον, προβλέπονται ποινές φυλάκισης έως 3 έτη και χρηματική ποινή για συγκεκριμένες παραβάσεις, όπως η πώληση αλκοόλ/καπνού σε ανηλίκους, η χρήση ανηλίκων για την πώληση καπνού, η πώληση αλκοόλ μέσω αυτόματου πωλητή και η απασχόληση/παραμονή ανηλίκων σε κέντρα διασκέδασης.