Πόσο πρέπει να ανησυχείτε για τον χρόνο που περνάτε στο κινητό;
Σταματήστε να σκρολάρετε! Πόσο χρόνο έχετε περάσει σήμερα στο κινητό σας; Σας σαπίζει τα μυαλά η χρήση των social media; Συνεχώς κάνουμε τέτοιες ερωτήσεις, αλλά πόσο πρέπει να ανησυχούμε για τον χρόνο που περνάμε μπροστά σε μια οθόνη (screen time);
Υπάρχουν κυριολεκτικά εκατοντάδες χιλιάδες μελέτες σχετικά με τον χρόνο που περνάμε μπροστά σε μια οθόνη (screen time), και πολλές από αυτές έχουν βρει συσχετίσεις μεταξύ της χρήσης οθονών και μιας τεράστιας ποικιλίας θεμάτων υγείας, συμπεριλαμβανομένης της κατάθλιψης, του άγχους, του κακού ύπνου, της παχυσαρκίας, του διαβήτη και ακόμη και της αυτοκτονίας. Όλα αυτά ακούγονται πολύ άσχημα.
Υπάρχει όμως ένα ερώτημα: οι ίδιες οι οθόνες προκαλούν αυτά τα προβλήματα ή η κακή υγεία προκαλεί αυξημένο χρόνο χρήσης οθόνης; Ή θα μπορούσε να υπάρχει ένας άγνωστος, τρίτος παράγοντας που επηρεάζει και τα δύο;
Η συντριπτική πλειοψηφία αυτών των μελετών δεν μπορεί να σας το πει, επειδή απλώς δείχνουν μια συσχέτιση μεταξύ του χρόνου χρήσης οθόνης και της υγείας. Η αναγνώριση της αιτιότητας – της πραγματικής επίδρασης που έχει ο χρόνος χρήσης οθόνης – είναι πολύ πιο δύσκολη.
Για να φτάσουν στην ουσία του θέματος, οι ερευνητές διεξάγουν μετα-αναλύσεις που συγκεντρώνουν εκατοντάδες υψηλής ποιότητας μελέτες χρησιμοποιώντας πιο προηγμένες στατιστικές τεχνικές. Κάνοντας αυτό, μεγάλο μέρος της «βλάβης» φαίνεται να εξαφανίζεται.
Η αγαπημένη μου τέτοια μετα-ανάλυση – ναι, φυσικά και έχω μια αγαπημένη μετα-ανάλυση – διεξήχθη το 2019. Οι ερευνητές, Amy Orben και Andrew Przybylski, τότε και οι δύο στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, εξέτασαν ένα τεράστιο σύνολο δεδομένων ερωτηματολογίων που δόθηκαν σε εφήβους, επιτρέποντάς τους να συγκρίνουν τις επιπτώσεις περισσότερων από 20.000 διαφορετικών παραγόντων στην ψυχική υγεία των συμμετεχόντων.
Επεξεργαζόμενοι τα νούμερα, διαπίστωσαν ότι μόνο το 0,4% της ευημερίας των εφήβων σχετίζεται με τη χρήση οθόνης, ένα επίπεδο αρνητικής επίδρασης συγκρίσιμο με την κατανάλωση πατάτας. Συγκριτικά, ο εκφοβισμός συσχετίστηκε με περισσότερο από τέσσερις φορές αυτή την αρνητική επίδραση, ενώ ο επαρκής ύπνος και η κατανάλωση ενός καλού πρωινού συσχετίστηκαν με πολύ μεγαλύτερες θετικές επιδράσεις.
“Αυτό που φαίνεται να μας λένε τα δεδομένα είναι ότι κατά μέσο όρο – σε επίπεδο πληθυσμού – οι θετικές και οι αρνητικές επιδράσεις των οθονών είναι μικρές.”
Άρα, ο χρόνος χρήσης οθόνης δεν είναι πρόβλημα; Λοιπόν, και πάλι, ας μην βιαζόμαστε. Παρά το γεγονός ότι συνδέουν τον χρόνο χρήσης οθόνης και την ψυχική υγεία με άλλους παράγοντες, εξακολουθούν να είναι απλές συσχετίσεις. Η ζωή των ανθρώπων είναι περίπλοκη και η εξαγωγή αιτιότητας από περίπλοκα δεδομένα είναι δύσκολη.
Ένας τρόπος για να ξεμπερδέψουμε τον θόρυβο θα μπορούσε να είναι να ρωτήσουμε τι εννοούμε στην πραγματικότητα με τον όρο “χρόνος χρήσης οθόνης”. Η παρακολούθηση τηλεόρασης, το σκρολάρισμα στα social media στο κινητό σας, τα βιντεοπαιχνίδια, η ανάγνωση ενός e-book ή η ακρόαση ενός δημοσιογράφου επιστήμης που μιλάει για τον χρόνο χρήσης οθόνης, περιλαμβάνουν το κοίταγμα σε μια οθόνη, αλλά θα περιμέναμε να έχουν όλες την ίδια επίδραση στην υγεία μας;
Πολλές μελέτες δεν υιοθετούν μια ιδιαίτερα εξελιγμένη προσέγγιση σε αυτό το ερώτημα, απλώς μετρούν τον αριθμό των ωρών που περνούν κοιτάζοντας μια οθόνη – και, για να χειροτερέψουν τα πράγματα, αυτά τα δεδομένα αναφέρονται συχνά από τους ίδιους τους συμμετέχοντες, γεγονός που γνωρίζουμε ότι καθιστά λιγότερο πιθανό να είναι ακριβή. (Ελάτε τώρα, όλοι λέμε ψέματα γι’ αυτό.)
Ακόμη και αν επικεντρωθούμε μόνο στα social media, αυτό περιλαμβάνει τόσα πολλά πράγματα. Το να μαλώνετε για την πολιτική στο X μέχρι τις 3 τα ξημερώματα και το να στέλνετε μηνύματα στους φίλους σας στο WhatsApp είναι και τα δύο παραδείγματα χρήσης social media, αλλά έχουν το ίδιο αποτέλεσμα; Μια μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2024 στο περιοδικό SSM – Mental Health προσπάθησε να το διασαφηνίσει, βρίσκοντας μικρές θετικές συσχετίσεις μεταξύ της ευημερίας και της χρήσης social media για επικοινωνία ή έχοντας πολλούς φίλους στα social media. Βρήκε επίσης μικρές αρνητικές συσχετίσεις με τη σύγκριση του εαυτού σας με άλλους στα social media ή με την προβληματική χρήση των social media – αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «εθισμό» στα social media. Κανένα από αυτά δεν ακούγεται ιδιαίτερα εκπληκτικό, σωστά;
Πού μας αφήνει, λοιπόν, αυτό; Δεδομένου του πιθανού κινδύνου βλάβης, θα μπορούσαμε να υιοθετήσουμε την αρχή της προφύλαξης, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για παιδιά. Θα μπορούσαμε να περιορίσουμε αυστηρά τον χρόνο χρήσης οθόνης τους ή ακόμη και να εισαγάγουμε απαγορεύσεις σε ορισμένους τύπους χρήσης τεχνολογίας, όπως τα social media, όπως κάνουν οι κυβερνήσεις του Ηνωμένου Βασιλείου και της Αυστραλίας.
Αλλά φοβάμαι ότι κάνοντας κάτι τέτοιο θα μπορούσαμε να χάσουμε τα οφέλη του χρόνου χρήσης οθόνης – πληροφορίες, κοινωνική σύνδεση, ψυχαγωγία και άλλα. Αυτό που φαίνεται να μας λένε τα δεδομένα, όσο μπορούμε να διακρίνουμε μέσα από όλο τον θόρυβο, είναι ότι κατά μέσο όρο – σε επίπεδο πληθυσμού – οι θετικές και οι αρνητικές επιδράσεις των οθονών είναι μικρές. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν ορισμένοι άνθρωποι που υφίστανται πολύ μεγαλύτερες βλάβες – αυτοί οι προβληματικοί χρήστες που ανέφερα πριν – και πρέπει να κατανοήσουμε πολύ περισσότερα για να τους βοηθήσουμε.
Λαμβάνοντας υπόψη όλα αυτά, πόσο πρέπει να ανησυχείτε για τον χρόνο χρήσης οθόνης; Η απάντηση είναι σύνθετη, βασισμένη σε μια ακόμη εξελισσόμενη έρευνα. Εάν διαπιστώσετε ότι οι οθόνες παρεμβαίνουν στη ζωή σας με σημαντικό τρόπο, η αλλαγή συμπεριφοράς ίσως είναι χρήσιμη, όπως και η αναζήτηση ιατρικής συμβουλής. Για τους περισσότερους από εμάς, ωστόσο, η χρήση οθόνης δεν θα πρέπει να βρίσκεται ιδιαίτερα ψηλά στη λίστα των ανησυχιών σας – και σίγουρα όχι τόσο ψηλά όσο θα σας έκαναν να πιστέψετε οι τίτλοι.