Το φύλο κάνει την διαφορά: Άλλα θέματα υγείας παρατηρούνται στις γυναίκες δείχνουν οι έρευνες!

Μέχρι σχετικά πρόσφατα, οι γυναίκες σπάνια συμμετείχαν σε κλινικές δοκιμές, γεγονός που έχει οδηγήσει σε έλλειψη τεκμηριωμένων πληροφοριών για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται. Υπήρχε η πεποίθηση ότι οι μόνες διαφορές μεταξύ γυναικών και ανδρών ήταν στο αναπαραγωγικό σύστημα, ενώ οι ερευνητές προτιμούσαν να δουλεύουν με αρσενικά ποντίκια, καθώς θεωρούσαν ότι το ορμονικό τους σύστημα είναι «λιγότερο πολύπλοκο».

Οι επιπτώσεις είναι βαθιές: οι γυναίκες βιώνουν παρενέργειες από φάρμακα με διπλάσια συχνότητα από τους άνδρες. Παρότι ζουν περισσότερο, περνούν το 25% της ζωής τους διαχειριζόμενες χρόνιες ασθένειες, λόγω αυτών των ιστορικών προκαταλήψεων στην ιατρική.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι το βιολογικό φύλο επηρεάζει την πιθανότητα εμφάνισης ασθενειών, την παρουσίαση των συμπτωμάτων και την απόκριση σε φάρμακα — και όχι μόνο στο αναπαραγωγικό σύστημα. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει ένα τεράστιο κενό γνώσης για την υγεία των γυναικών, το οποίο, εάν καλυφθεί, θα μπορούσε να ενισχύσει την παγκόσμια οικονομία κατά 1 τρισεκατομμύριο δολάρια σύμφωνα με έκθεση της McKinsey.

Βελτίωση της συμμετοχής των γυναικών σε κλινικές δοκιμές

Αξιολόγηση 22 αιτήσεων για αδειοδότηση φαρμάκων από τον EMA (2011–2015) έδειξε υποεκπροσώπηση των γυναικών σε δοκιμές φάσης III για τη σχιζοφρένεια, ηπατίτιδα C, υπερχοληστερολαιμία, HIV και καρδιακή ανεπάρκεια.

Το έργο IHI READI στοχεύει στην ανάπτυξη ενός ολιστικού συστήματος για τη συμπερίληψη υποεκπροσωπούμενων ομάδων, όπως οι γυναίκες, σε κλινικές δοκιμές.

Ασφαλής χρήση φαρμάκων κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό

Οι έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες αποκλείονταν από δοκιμές λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια των παιδιών. Αυτό έχει οδηγήσει σε έλλειψη δεδομένων για την ασφάλεια φαρμάκων.

Το έργο ConcePTION αξιοποιεί δεδομένα από τον πραγματικό κόσμο για:

• Την πρώτη πανευρωπαϊκή τράπεζα μητρικού γάλακτος για ερευνητικούς σκοπούς

• Εργαλεία πρόβλεψης μεταφοράς φαρμάκων στο γάλα

• Τράπεζα γνώσης για φαρμακευτική πληροφόρηση

• Εφαρμογή Meds4Mums2B για ασφαλή ανταλλαγή πληροφοριών

• Δεδομένα ΗΦΑ για 15+ μελέτες, περιλαμβανομένων αυτών για τα εμβόλια COVID-19

Καρκίνοι που επηρεάζουν κυρίως γυναίκες

Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος στις γυναίκες, με 1 στις 4 να διαγιγνώσκεται πριν τα 75.

Το έργο imSAVAR ανέπτυξε μοντέλο «καρκίνου του μαστού σε chip» για δοκιμή θεραπειών CAR-T, που παρουσιάζουν σύνθετες και συχνά απρόβλεπτες αντιδράσεις στο σώμα. Άλλα έργα:

• IMMUCAN και PERSIST-SEQ: αντίσταση στην ανοσοθεραπεία

• OPTIMA: τεχνητή νοημοσύνη και πραγματικά δεδομένα για βελτιστοποίηση θεραπειών

• ACCELERATE.EU και ILLUMINATE: έρευνα για θηρανοστική προσέγγιση στον καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών

Αυτοάνοσα νοσήματα που επηρεάζουν κυρίως γυναίκες

Οι γυναίκες έχουν ισχυρότερη ανοσοαπόκριση αλλά και αυξημένο κίνδυνο για αυτοάνοσες ασθένειες.

Το έργο PRECISESADS εισήγαγε νέα μοριακή ταξινόμηση σε συστηματικά αυτοάνοσα νοσήματα (π.χ. ρευματοειδής αρθρίτιδα, σύνδρομο Sjögren, λύκος).

Το έργο NECESSITY επικεντρώνεται στο σύνδρομο Sjögren (90% των ασθενών είναι γυναίκες), με στόχο:

• Αναγνώριση βιοδεικτών

• Ανάπτυξη μεθόδων έγκαιρης διάγνωσης

• Κατηγοριοποίηση ασθενών για εξατομικευμένες θεραπείες

Κατανόηση του αυτισμού στις γυναίκες

Ο αυτισμός παρουσιάζεται διαφορετικά στις γυναίκες και συχνά δεν διαγιγνώσκεται. Το έργο AIMS2TRIALS ερευνά τις διαφορές, βελτιώνοντας τη διάγνωση και την υποστήριξη.

Προτεραιότητες για μελλοντική έρευνα

Το Κέντρο Έρευνας και Καινοτομίας στην Υγεία των Γυναικών του Erasmus MC (Ολλανδία) εντοπίζει το ορμονικό σύστημα ως σημαντικό πεδίο έρευνας:

• Π.χ. οι γυναίκες ποδοσφαιρίστριες τραυματίζονται περισσότερο κατά την ωορρηξία

• Η έρευνα μπορεί να επηρεάσει το πότε πρέπει να γίνονται χειρουργεία

Οι καρδιαγγειακές παθήσεις είναι η κύρια αιτία θανάτου στις γυναίκες (43%), αλλά τα διαγνωστικά εργαλεία και οι θεραπείες έχουν σχεδιαστεί με βάση ανδρικά πρότυπα.

Επιπλέον, τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης εκπαιδεύονται με δεδομένα που ήδη ενσωματώνουν ανδρικές προκαταλήψεις.

«Κάνουμε το ίδιο λάθος ξανά», λέει η Greet Vink. «Τα δεδομένα που χρησιμοποιούμε είναι γεμάτα προκαταλήψεις — αυτό ενέχει κίνδυνο για τις γυναίκες.»