Αλτσχάιμερ: Δεν Είναι Μόνο η Ηλικία – Ο Ρόλος των Χρωμοσωμάτων και της Εμμηνόπαυσης στις Γυναίκες.

Το Παζλ του Αλτσχάιμερ: Γιατί οι Γυναίκες Κινδυνεύουν Διπλάσια από τους Άνδρες;

Ένα παραμελημένο για χρόνια κομμάτι στο παζλ της νόσου Αλτσχάιμερ λαμβάνει επιτέλους την προσοχή που του αξίζει: γιατί οι γυναίκες έχουν διπλάσιες πιθανότητες από τους άνδρες να αναπτύξουν τη νόσο; Η εύκολη εξήγηση, ότι οι γυναίκες απλώς ζουν περισσότερο, δεν αρκεί για να δικαιολογήσει μια τόσο μεγάλη διαφορά, λένε οι ειδικοί. Νέες έρευνες από το Χάρβαρντ εστιάζουν σε δύο τομείς όπου οι βιολογικές διαφορές μεταξύ των φύλων είναι ξεκάθαρες: τα χρωμοσώματα και την εμμηνόπαυση.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι σχεδόν σε όλες τις νευρολογικές παθήσεις υπάρχουν διαφορές μεταξύ των φύλων. Η σκλήρυνση κατά πλάκας και οι ημικρανίες είναι συχνότερες στις γυναίκες, ενώ η νόσος του Πάρκινσον και οι όγκοι στον εγκέφαλο είναι συχνότεροι στους άνδρες. «Αυτοί οι αριθμοί από μόνοι τους δίνουν την αίσθηση ότι κάτι πρέπει να κρύβεται από κάτω σε βιολογικό επίπεδο», δηλώνει η Anna Bonkhoff, ερευνήτρια νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ.

Το Πλεονέκτημα και το Μειονέκτημα του Χρωμοσώματος Χ

Η θεμελιώδης γενετική διαφορά μας βρίσκεται στο 23ο ζεύγος χρωμοσωμάτων: XX για τις γυναίκες, XY για τους άνδρες. Το χρωμόσωμα Χ είναι πλούσιο σε γονίδια, πολλά από τα οποία σχετίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα και την εγκεφαλική λειτουργία. Αν και στις γυναίκες το ένα από τα δύο Χ χρωμοσώματα «αποσιωπάται» για να μην υπάρχει διπλή δόση γονιδίων, αυτή η διαδικασία, όπως εξηγεί η Bonkhoff, είναι ατελής.

Αυτό σημαίνει ότι ορισμένα γονίδια στο «σιωπηλό» Χ παραμένουν ενεργά. «Αυτή η διαφορετική “δοσολογία” γονιδίων του χρωμοσώματος Χ μεταξύ ανδρών και γυναικών φαίνεται να έχει αντίκτυπο», τονίζει η Bonkhoff, εξηγώντας ότι αυτός ο παράγοντας μπορεί να αυξάνει την προδιάθεση των γυναικών για τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Εμμηνόπαυση: Το Κρίσιμο Σημείο Καμπής

Η δεύτερη μεγάλη διαφορά είναι η εμμηνόπαυση, η περίοδος κατά την οποία οι ωοθήκες σταματούν να παράγουν οιστρογόνα και προγεστερόνη. «Η εμμηνόπαυση είναι ένα από τα μεγαλύτερα κομμάτια του παζλ», λέει η Bonkhoff. Τα οιστρογόνα, πέρα από τον ρόλο τους στην αναπαραγωγή, δρουν προστατευτικά και στον εγκέφαλο.

Η Θεωρία του «Σωστού Χρονισμού» για την Ορμονοθεραπεία

Η Rachel Buckley, αναπληρώτρια καθηγήτρια νευρολογίας στο Χάρβαρντ, ερεύνησε πρόσφατα τον ρόλο της θεραπείας ορμονικής υποκατάστασης (ΘΟΥ). Η έρευνά της ενισχύει τη «θεωρία του χρονισμού», η οποία προέκυψε μετά από αντικρουόμενα αποτελέσματα παλαιότερων μελετών. Η θεωρία αυτή υποστηρίζει:

• Η ορμονοθεραπεία φαίνεται να είναι προστατευτική για τη γνωστική λειτουργία όταν ξεκινά κοντά στην ηλικία της εμμηνόπαυσης.
• Αντίθετα, είναι συνδεδεμένη με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης όταν λαμβάνεται σε μεγαλύτερη ηλικία (άνω των 65-70 ετών).

Νέα Έρευνα: Πώς η Ορμονοθεραπεία Επηρεάζει την Πρωτεΐνη «Ταυ»

Η μελέτη της Buckley πήγε ένα βήμα παραπέρα. Διαπίστωσε ότι η λήψη ορμονοθεραπείας από γυναίκες άνω των 70 ετών συνδέθηκε με σημαντικά υψηλότερα επίπεδα συσσώρευσης της πρωτεΐνης «ταυ» (tau) στον εγκέφαλο.¹ Οι συσσωρεύσεις της πρωτεΐνης ταυ είναι ένα από τα δύο βασικά χαρακτηριστικά της νόσου Αλτσχάιμερ (το άλλο είναι οι πλάκες β-αμυλοειδούς). Είναι ενδιαφέρον ότι η μελέτη δεν βρήκε σύνδεση με την αύξηση του αμυλοειδούς, υποδεικνύοντας έναν συγκεκριμένο μηχανισμό με τον οποίο η καθυστερημένη ορμονοθεραπεία μπορεί να είναι επιβλαβής.

Το Μέλλον της Έρευνας: Εξατομικευμένη Ιατρική για Κάθε Φύλο

Οι ερευνητές παραδέχονται ότι χρειάζεται περισσότερη δουλειά. Η Buckley σχεδιάζει μια νέα μελέτη που θα παρακολουθεί γυναίκες κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση, συλλέγοντας όλα τα απαραίτητα δεδομένα (ιστορικό αναπαραγωγής, λεπτομέρειες ορμονοθεραπείας, εξετάσεις αίματος και εγκεφάλου) για να εξαχθούν ασφαλέστερα συμπεράσματα.

«Αν μπορούμε να βρούμε τρόπους να ενσωματώσουμε τις διαφορές των φύλων για να βελτιστοποιήσουμε τη θεραπεία για τα άτομα, τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες, αυτός είναι ο πρωταρχικός στόχος», καταλήγει η Bonkhoff. Η κατανόηση του γιατί οι γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο δεν είναι απλώς ένα γυναικείο ζήτημα, αλλά ένα κλειδί που μπορεί να ξεκλειδώσει νέες θεραπείες για όλους.