Η Μέρα που η Επιστήμη Γέννησε έναν Μύθο
Η Μέρα που η Επιστήμη Γέννησε έναν Μύθο: Πώς μια «Προληπτική» Απόφαση για τα Εμβόλια Τροφοδότησε μια Ολόκληρη Γενιά Αντιεμβολιαστών
Πριν από 25 χρόνια, το καλοκαίρι του 1999, μια επιτροπή ειδικών στις Ηνωμένες Πολιτείες πήρε μια απόφαση που, εκ των υστέρων, θα αποδεικνυόταν καταστροφική. Όχι επειδή έκανε λάθος επιστημονικά, αλλά επειδή οι προθέσεις της παρερμηνεύτηκαν τόσο δραματικά που έδωσαν ζωή σε έναν από τους πιο ανθεκτικούς και επικίνδυνους μύθους της σύγχρονης ιατρικής: την ιδέα ότι τα εμβόλια προκαλούν αυτισμό. Αυτή είναι η ιστορία του πώς μια προσπάθεια της επιστημονικής κοινότητας να είναι υπερβολικά προσεκτική, κατέληξε να σπείρει τους σπόρους της δυσπιστίας που θερίζουμε μέχρι σήμερα.
Η Επιτροπή ACIP και το Ζήτημα της Θιμεροσάλης
Η Συμβουλευτική Επιτροπή για τις Πρακτικές Ανοσοποίησης (ACIP) είναι ένας πανίσχυρος, αλλά ελάχιστα γνωστός στο ευρύ κοινό, φορέας στις ΗΠΑ, υπεύθυνος για τις συστάσεις σχετικά με τα εμβόλια. Το 1999, η επιτροπή βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα νέο δεδομένο. Λόγω της προσθήκης νέων εμβολίων στο παιδικό πρόγραμμα, η συνολική ποσότητα ενός συντηρητικού που ονομαζόταν θιμεροσάλη (thimerosal) που λάμβαναν τα βρέφη, είχε αυξηθεί.
Η θιμεροσάλη, μια ένωση που περιέχει αιθυλ-υδράργυρο, χρησιμοποιούνταν από τη δεκαετία του 1930 για να αποτρέπει τη βακτηριακή μόλυνση σε φιαλίδια εμβολίων πολλαπλών δόσεων. Δεν υπήρχε καμία απολύτως επιστημονική απόδειξη ότι η ποσότητα αυτή ήταν επιβλαβής. Ωστόσο, οι ειδικοί γνώριζαν ότι μια διαφορετική μορφή υδραργύρου, ο μεθυλ-υδράργυρος (που βρίσκεται στα ψάρια), μπορεί να είναι νευροτοξικός σε υψηλές δόσεις.
Η Μοιραία Απόφαση: Η «Αρχή της Προφύλαξης»
Εφαρμόζοντας την «αρχή της προφύλαξης», και παρόλο που δεν υπήρχαν στοιχεία για κίνδυνο, η επιτροπή αποφάσισε ότι θα ήταν συνετό να αφαιρεθεί η θιμεροσάλη από τα παιδικά εμβόλια «ως προληπτικό μέτρο». Η λογική ήταν: «Αφού δεν είμαστε 100% σίγουροι ότι είναι ακίνδυνο και μπορούμε να το αφαιρέσουμε, ας το κάνουμε για να είμαστε απόλυτα ασφαλείς».
Αυτή η απόφαση, που πάρθηκε πίσω από κλειστές πόρτες και με καλές προθέσεις, αποδείχθηκε μια βόμβα δημοσίων σχέσεων. Όταν ανακοινώθηκε, το μήνυμα που έφτασε στο κοινό δεν ήταν «Είμαστε προσεκτικοί», αλλά «Κάτι τρέχει με τα εμβόλια».
Η Γέννηση του Μύθου: Πώς η Επιφυλακτικότητα Μετατράπηκε σε Συνωμοσία
Για τους γονείς που ήδη ανησυχούσαν και για τους ανερχόμενους ακτιβιστές κατά των εμβολίων, η απόφαση αυτή ήταν η απόδειξη που έψαχναν. Η ερμηνεία τους ήταν απλή και σαρωτική: «Οι ίδιοι οι ειδικοί παραδέχονται ότι υπάρχει πρόβλημα, αλλιώς γιατί θα το αφαιρούσαν; Προσπαθούν να συγκαλύψουν τις βλάβες που έχουν ήδη προκαλέσει».
Αυτή η σπίθα, σε συνδυασμό με την ήδη διαγραμμένη και απαξιωμένη μελέτη του Andrew Wakefield που συνέδεε το εμβόλιο MMR με τον αυτισμό, δημιούργησε μια πυρκαγιά παραπληροφόρησης. Το γεγονός ότι η αφαίρεση της θιμεροσάλης συνέπεσε χρονικά με την αύξηση των διαγνώσεων αυτισμού (που οφειλόταν σε καλύτερα διαγνωστικά κριτήρια και μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση), έριξε κι άλλο λάδι στη φωτιά.
Τα Επόμενα 25 Χρόνια: Μια Μάχη με έναν Ανίκητο Μύθο
Από τότε, δεκάδες, αν όχι εκατοντάδες, μεγάλες, υψηλής ποιότητας επιστημονικές μελέτες έχουν εξετάσει εξονυχιστικά το ζήτημα και έχουν καταλήξει στο ίδιο, αδιαμφισβήτητο συμπέρασμα: Δεν υπάρχει καμία απολύτως σύνδεση μεταξύ της θιμεροσάλης (ή οποιουδήποτε άλλου συστατικού των εμβολίων) και του αυτισμού.
Ωστόσο, ο μύθος αποδείχθηκε πιο ανθεκτικός από τα επιστημονικά δεδομένα. Η αρχική, καλοπροαίρετη αλλά κακοδιαχειρισμένη επικοινωνιακά απόφαση της ACIP, δημιούργησε ένα κενό εμπιστοσύνης που οι συνωμοσιολόγοι έσπευσαν να καλύψουν.
Το Μάθημα που (Ίσως) δεν Μάθαμε
Η ιστορία της θιμεροσάλης είναι ένα τραγικό μάθημα για τη σημασία της διαφάνειας και της σωστής επικοινωνίας της επιστήμης. Δείχνει πώς η επιστημονική αβεβαιότητα, όταν δεν εξηγείται σωστά στο κοινό, μπορεί να οπλοποιηθεί και να χρησιμοποιηθεί για να υπονομεύσει την ίδια την επιστήμη. 25 χρόνια μετά, οι ειδικοί της δημόσιας υγείας εξακολουθούν να παλεύουν με τις συνέπειες μιας απόφασης που πάρθηκε με τις καλύτερες προθέσεις, αλλά άνοιξε το Κουτί της Πανδώρας της δυσπιστίας απέναντι στα εμβόλια, με ολέθριες συνέπειες για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως.
[via]