Συναγερμός για την ποιότητα του αέρα: Μόνο 13 χώρες αναπνέουν ασφαλή αέρα, με τρεις στην Ευρώπη
Βάσει της Έκθεσης Παγκόσμιας Ποιότητας Αέρα 2025 της IQAir, μόνο το 14% των πόλεων παγκοσμίως απολαμβάνει ασφαλή ατμόσφαιρα, σημειώνοντας πτώση από το 17% του προηγούμενου έτους. Η ελβετική εταιρεία ανέλυσε δεδομένα από 9.446 πόλεις σε 143 χώρες, διαπιστώνοντας επιδείνωση της ποιότητας του αέρα, η οποία αποδίδεται κυρίως στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.
Ο καπνός από τις δασικές πυρκαγιές, οι αμμοθύελλες και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα, που επιτείνονται από την καύση ορυκτών καυσίμων, επιβάρυναν ιδιαίτερα την ποιότητα του αέρα το 2025. Η Ευρώπη επλήγη σοβαρά από τις δασικές πυρκαγιές, με 43 δισ. ευρώ σε βραχυπρόθεσμες οικονομικές απώλειες, ενώ κύματα καύσωνα, πλημμύρες και ξηρασίες επιδείνωσαν την κατάσταση.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) θέτει ασφαλή όρια για τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια PM2.5, τα οποία, λόγω του μικρού τους μεγέθους, μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες και στην κυκλοφορία του αίματος, προκαλώντας αναπνευστικά και καρδιαγγειακά προβλήματα, καθώς και χρόνιες ασθένειες.
Ευρωπαϊκή Εικόνα: Μόνο τρεις χώρες απολαμβάνουν ασφαλή αέρα
Μόλις τρεις ευρωπαϊκές χώρες, η Ανδόρα, η Εσθονία και η Ισλανδία, κατάφεραν το 2025 να παραμείνουν εντός των ετήσιων κατευθυντήριων τιμών του ΠΟΥ για τα PM2.5 (5 µg/m³). Αυτές οι χώρες συγκαταλέγονται στις 13 παγκοσμίως που τήρησαν τα ασφαλή όρια, μαζί με την Αυστραλία, τη Μπαρμπάντος, τις Μπαχάμες, τη Γαλλική Πολυνησία, τη Γρενάδα, τη Νέα Καληδονία, τον Παναμά, το Πουέρτο Ρίκο, τη Ρεϊνιόν και τις Αμερικανικές Παρθένες Νήσους.
Αντιθέτως, 130 από τις 143 χώρες που εξετάστηκαν (91%) δεν πληρούσαν τα ασφαλή όρια. Οι πέντε πιο ρυπασμένες χώρες ήταν το Πακιστάν (67,3 µg/m³), το Μπανγκλαντές (66,1 µg/m³), το Τατζικιστάν (57,3 µg/m³), το Τσαντ (53,6 µg/m³) και η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (50,2 µg/m³).
Οι 25 πιο ρυπασμένες πόλεις εντοπίζονταν στην Ινδία, το Πακιστάν και την Κίνα, με την Ινδία να κατέχει την πρωτιά. Η πόλη Λόνι της Ινδίας παρουσίασε την υψηλότερη ρύπανση παγκοσμίως, με ετήσια μέση συγκέντρωση PM2.5 112,5 µg/m³, σχεδόν 23% υψηλότερη από το 2024.
Ευρώπη: Αυξήσεις και μειώσεις στη ρύπανση
Το 2025, 23 ευρωπαϊκές χώρες κατέγραψαν αύξηση στις μέσες συγκεντρώσεις PM2.5, ενώ 18 σημείωσαν μείωση. Η Ελβετία και η Ελλάδα είδαν τη ρύπανση να αυξάνεται πάνω από 30%, κυρίως λόγω καπνού από δασικές πυρκαγιές και σκόνης Σαχάρας. Η Μάλτα, αντίθετα, παρουσίασε τη μεγαλύτερη μείωση (σχεδόν 24%), χάρη στις προσπάθειες απεξάρτησης από το μαζούτ και στροφής στις ανανεώσιμες πηγές.
Τη στιγμή συγγραφής, το Παρίσι, μαζί με το Πεκίνο, τη Ντάκα, τη Γουχάν και τη Σεούλ, βρισκόταν στις πέντε πιο ρυπασμένες πόλεις παγκοσμίως, ενώ το Λονδίνο ήταν στην πρώτη δεκάδα. Η Υπηρεσία Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας Copernicus (CAMS) προειδοποίησε για υψηλά επίπεδα PM2.5 στην Ευρώπη, λόγω γεωργικών εκπομπών, γύρης και στάσιμων καιρικών συνθηκών, ενώ η καύση ορυκτών καυσίμων συνέβαλε σταθερά στην κακή ποιότητα του αέρα, ιδιαίτερα στην Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια.
Κενά στα δεδομένα και απώλεια παρακολούθησης
Παρά τη συμμετοχή 12 επιπλέον χωρών, υπάρχουν σημαντικά κενά στα δεδομένα ποιότητας του αέρα. Μόνο ένα μικρό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού έχει πρόσβαση σε ενημερωμένες πληροφορίες. Η κατάργηση του παγκόσμιου προγράμματος παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα από το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών και η αποδυνάμωση των προσπαθειών παρακολούθησης σε πολλές χώρες, όπως αναφέρει το Κέντρο Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα (CREA), καθιστούν την πλήρη κατανόηση της κατάστασης δυσκολότερη.
«Χωρίς παρακολούθηση, δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως τι υπάρχει στον αέρα που αναπνέουμε», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της IQAir Global, Φρανκ Χάμες. «Η διεύρυνση της πρόσβασης σε δεδομένα πραγματικού χρόνου δίνει στις κοινότητες τη δυνατότητα να δράσουν. Μειώνοντας τις εκπομπές και αντιμετωπίζοντας την κλιματική αλλαγή, μπορούμε να πετύχουμε ουσιαστικές, διαρκείς βελτιώσεις στην ποιότητα του αέρα παγκοσμίως.»