Αστικοποίηση: Το 81% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε αστικές περιοχές
Μια ολοκληρωμένη έκθεση του ΟΗΕ αποκάλυψε ότι οι πόλεις και οι κωμοπόλεις φιλοξενούν πλέον το 81% του παγκόσμιου πληθυσμού, ένα ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από ό,τι είχε εκτιμηθεί στο παρελθόν. Αυτή η αύξηση της αστικοποίησης υπογραμμίζει την ανάγκη διασφάλισης ότι οι αστικές περιοχές θα ωφελήσουν τόσο την υγεία μας όσο και τον πλανήτη.
Η πιο πρόσφατη έκδοση της έκθεσης World Urbanisation Prospects, που δημοσιεύτηκε το 2018, υπολόγιζε ότι το 55% του πληθυσμού ζούσε σε αστικές περιοχές. Όμως, αυτή η εκτίμηση βασιζόταν σε διαφορετικούς ορισμούς αστικού και αγροτικού οικισμού από κάθε χώρα. Για παράδειγμα, η Δανία ορίζει ως αστική περιοχή μια περιοχή με μόλις 200 κατοίκους, ενώ στην Ιαπωνία το νούμερο αυτό είναι 50.000, θολώνοντας την εικόνα της αστικοποίησης σε παγκόσμιο επίπεδο.
Για να αποκτήσουν μια σαφέστερη εικόνα, η Sara Hertog στον ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη και οι συνεργάτες της όρισαν τις αστικές περιοχές ως πόλεις με τουλάχιστον 50.000 κατοίκους και τουλάχιστον 1500 άτομα ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, ή κωμοπόλεις με τουλάχιστον 5000 κατοίκους και πυκνότητα τουλάχιστον 300 άτομα ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. Τις υπόλοιπες περιοχές τις χαρακτήρισαν αγροτικές. «Χρησιμοποιήσαμε τον ίδιο ορισμό για όλες τις χώρες για πρώτη φορά», λέει η Hertog.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές ανέλυσαν δορυφορικά δεδομένα και δεδομένα εθνικών ερευνών από 237 χώρες και περιοχές για να εκτιμήσουν τον βαθμό αστικοποίησης παγκοσμίως το 2025. Αυτό αποκάλυψε ότι το 45% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει πλέον σε πόλεις, κυρίως σε αυτές με λιγότερους από 250.000 κατοίκους, ενώ το 36% ζει σε κωμοπόλεις – που σημαίνει ότι το 81% των ανθρώπων είναι κάτοικοι αστικών περιοχών. Το υπόλοιπο 19% ζει σε αγροτικές περιοχές.
Χρησιμοποιώντας ένα στατιστικό μοντέλο που λάμβανε υπόψη παράγοντες όπως η γήρανση του πληθυσμού και οι μεταναστευτικές τάσεις, η ομάδα εκτίμησε επίσης ότι έως το 2050, το 83% των ανθρώπων παγκοσμίως θα ζει σε αστικές, αντί για αγροτικές, περιοχές. Ο πραγματικός αριθμός – και όχι η αναλογία – των ανθρώπων που ζουν τόσο σε κωμοπόλεις όσο και σε πόλεις αναμένεται να αυξηθεί έως το 2050, ενώ ο αριθμός των αγροτικών κατοίκων προβλέπεται να κορυφωθεί στη δεκαετία του 2040 – κυρίως λόγω της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό – πριν μειωθεί έως το 2050, λέει η Hertog.
Οι νέες εκτιμήσεις θα βοηθήσουν τον ΟΗΕ να αξιολογήσει την πρόοδο προς τον 11ο στόχο βιώσιμης ανάπτυξης, ο οποίος στοχεύει να «καταστήσει τις πόλεις και τους ανθρώπινους οικισμούς χωρίς αποκλεισμούς, ασφαλείς, ανθεκτικούς και βιώσιμους» έως το 2030, λέει η Hertog. Τα αποτελέσματα θα βοηθήσουν επίσης στη διαμόρφωση πολιτικών για τη μείωση της υπερθέρμανσης του πλανήτη, τροφοδοτώντας τις εκθέσεις που παράγονται από τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC), λέει.
Παράγοντες που οδηγούν στην αύξηση της αστικοποίησης
Οι παράγοντες που οδηγούν στην αύξηση του αστικού πληθυσμού διαφέρουν ανάμεσα στις περιοχές. Στην ανατολική και νότια Ασία, οφείλεται κυρίως στη μετανάστευση ανθρώπων από αγροτικές σε αστικές περιοχές εντός των χωρών, λέει η Hertog. «Οι άνθρωποι μετακινούνται αναζητώντας μόρφωση και απασχόληση, αλλά και κοινωνική ζωή», λέει. Στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, η διεθνής μετανάστευση παίζει σημαντικό ρόλο, ενώ στην υποσαχάρια Αφρική οφείλεται κυρίως στους ρυθμούς γεννήσεων που υπερβαίνουν τους θανάτους, λέει.
Οι επιπτώσεις της αστικοποίησης στην υγεία και το περιβάλλον
Η αυξανόμενη αστικοποίηση μπορεί είτε να ωφελήσει είτε να βλάψει το περιβάλλον. Για παράδειγμα, εάν μια πόλη επεκτείνει τα σύνορά της λόγω της αύξησης του πληθυσμού, αλλά δεν σχεδιαστούν κατάλληλα οι συνδέσεις δημόσιας συγκοινωνίας, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε άναρχη επέκταση, όπου οι άνθρωποι βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στα αυτοκίνητα – αυξάνοντας τις εκπομπές άνθρακα, λέει η Hertog. Από την άλλη πλευρά, ο προσεκτικός σχεδιασμός μπορεί να προσφέρει μεταφορά που είναι πιο ενεργειακά αποδοτική από αυτήν που είναι διαθέσιμη στις αγροτικές περιοχές, λέει.
Η αστικοποίηση έχει επίσης επιπτώσεις στην υγεία. Για παράδειγμα, οι άνθρωποι είναι γενικά πιο εκτεθειμένοι στην ατμοσφαιρική ρύπανση και την ακραία ζέστη στις πόλεις, και τα δύο έχουν συνδεθεί με χειρότερη καρδιαγγειακή υγεία και φαίνεται να αυξάνουν τον κίνδυνο για καταστάσεις όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ, λέει ο Andrea Mechelli στο King’s College του Λονδίνου. Επιπλέον, η έλλειψη πράσινων χώρων σε ορισμένες αστικές περιοχές συνδέεται με αυξημένο άγχος και κατάθλιψη, λέει.
Αλλά η αστικοποίηση μπορεί επίσης να φέρει οφέλη για την υγεία. «Η υγειονομική περίθαλψη είναι πιο ανταποκρινόμενη· είναι πιο ολοκληρωμένη στις πόλεις σε σύγκριση με τις αγροτικές περιοχές», λέει ο Mechelli. «Υπάρχουν επίσης πολλά κοινωνικά πλεονεκτήματα – είναι πιο πιθανό να συνδεθείτε με κάποιον που μοιράζεται τις ίδιες αξίες με εσάς από ό,τι στις αγροτικές περιοχές, όπου ίσως χρειαστεί να οδηγήσετε 2 ώρες για να βρείτε κάποιον που μοιράζεται τα ίδια ενδιαφέροντα», λέει.
Δεν είναι ότι πρέπει να αντιστρέψουμε την αστικοποίηση, ή οι άνθρωποι δεν πρέπει να ζουν σε πόλεις, λέει ο Mechelli. «Η έκθεση μας λέει ότι είναι τώρα πιο επείγον από ποτέ να σκεφτούμε πώς να κάνουμε τις πόλεις μας πιο βιώσιμες, και αυτό σημαίνει πιο πράσινες – με όλα τα οφέλη που φέρνει αυτό».
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
- Τι σημαίνει αστικοποίηση;
Η αστικοποίηση αναφέρεται στην αύξηση του ποσοστού των ανθρώπων που ζουν σε αστικές περιοχές, όπως πόλεις και κωμοπόλεις, σε σύγκριση με αγροτικές περιοχές.
- Ποιες είναι οι κύριες αιτίες της αστικοποίησης στην Ελλάδα;
Οι βασικοί παράγοντες περιλαμβάνουν την αναζήτηση καλύτερων ευκαιριών εργασίας, εκπαίδευσης και υγειονομικής περίθαλψης στις πόλεις, καθώς και την ελκυστικότητα της κοινωνικής ζωής και των ανέσεων που προσφέρουν οι αστικές περιοχές.
- Ποιες είναι οι προκλήσεις που δημιουργεί η αστικοποίηση;
Η αστικοποίηση μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα όπως η αύξηση της ρύπανσης, η έλλειψη επαρκούς στέγασης, η κυκλοφοριακή συμφόρηση και η ανισότητα στην πρόσβαση σε πόρους και υπηρεσίες.