Γιατί ο ανθρώπινος εγκέφαλος μεγάλωσε χωρίς ιδιαίτερο λόγο
Η αλήθεια για την εξέλιξη του ανθρώπινου εγκεφάλου
Ο μεγάλος ανθρώπινος εγκέφαλος θεωρείται εδώ και καιρό ως το κύριο πλεονέκτημα που μας επέτρεψε να κυριαρχήσουμε στον πλανήτη. Ωστόσο, μια νέα επιστημονική ανάλυση σε απολιθώματα κρανίων αμφισβητεί την κυρίαρχη θεωρία ότι η φυσική επιλογή ευνοούσε συστηματικά τη νοημοσύνη τα τελευταία 2 εκατομμύρια χρόνια. Είναι πιθανό η εξέλιξή μας να μην ήταν αποτέλεσμα μιας συνεχούς προσπάθειας για βελτίωση της ευφυΐας, αλλά μια τυχαία διαδικασία που ξεκλειδώθηκε υπό συγκεκριμένες συνθήκες.
Τι δείχνουν τα ευρήματα για την εξέλιξη του εγκεφάλου
Η ερευνητική ομάδα με επικεφαλής την Katerina Harvati από το Πανεπιστήμιο του Tübingen εξέτασε 87 κρανία ανθρωπιδών, συμπεριλαμβανομένων δειγμάτων από Homo sapiens, Νεάντερταλ και παλαιότερων ειδών όπως ο Homo erectus. Τα δεδομένα έδειξαν ότι, ενώ το μέγεθος του εγκεφάλου αυξήθηκε και το ανθρώπινο πρόσωπο έγινε πιο επίπεδο με το πέρασμα του χρόνου, η διαδικασία αυτή δεν φαίνεται να υποκινείται από τη φυσική επιλογή.
Αντίθετα, η εξέλιξη του εγκεφάλου μοιάζει να καθορίζεται από περιορισμούς που ανάγκαζαν το μέγεθός του να παραμένει σταθερό για μεγάλες χρονικές περιόδους. Όταν αυτοί οι περιορισμοί χαλάρωναν, ο εγκέφαλος είχε την ευκαιρία να αυξηθεί. Σύμφωνα με το μαθηματικό μοντέλο που χρησιμοποιήθηκε, οι αλλαγές στο σχήμα και το μέγεθος του κρανίου εξηγούνται καλύτερα από την ουδέτερη εξέλιξη, όπου οι τυχαίες μεταλλάξεις συσσωρεύονται χωρίς να προσφέρουν απαραίτητα κάποιο εξελικτικό πλεονέκτημα.
Η επίδραση της ενέργειας και του κοινωνικού περιβάλλοντος
Η ιδέα ότι η εξυπνάδα από μόνη της αποτελεί ισχυρό κινητήριο μοχλό για τη φυσική επιλογή τίθεται πλέον υπό αμφισβήτηση. Πολλοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι στους αρχαίους κοινωνικούς πληθυσμούς, όπου υπήρχε καταμερισμός εργασίας, η εξαιρετικά υψηλή νοημοσύνη μπορεί να μην ήταν πάντα πλεονεκτική. Σε ένα περιβάλλον όπου η επιβίωση βασιζόταν στη συνεργασία, οι ατομικές διαφορές ήταν λιγότερο καθοριστικές από ό,τι πιστεύαμε έως σήμερα.
Ένας σημαντικός παράγοντας που πιθανώς επέτρεψε την ανάπτυξη του εγκεφάλου ήταν η διατροφή. Η ανακάλυψη του μαγειρέματος προσέφερε στους προγόνους μας μια πηγή ενέργειας υψηλής θερμιδικής αξίας που μπορούσε να τροφοδοτήσει έναν πιο ενεργοβόρο εγκέφαλο. Έτσι, η απελευθέρωση από τους ενεργειακούς και εξελικτικούς περιορισμούς ενδέχεται να έπαιξε καθοριστικότερο ρόλο στην ανθρωπολογία από ό,τι η ίδια η διαδικασία της επιλογής για μεγαλύτερη ευφυΐα.
