Τι Συμβαίνει Πραγματικά στο Σώμα μας όταν αθλούμαστε ;
Εδώ και αιώνες γνωρίζουμε ότι η άσκηση κάνει καλό στην υγεία μας, αλλά οι επιστήμονες μόλις τώρα αρχίζουν να κατανοούν τους ακριβείς μοριακούς μηχανισμούς πίσω από τα οφέλη της. Ο καθηγητής Robert Gerszten της Ιατρικής Σχολής του Harvard και επικεφαλής του τμήματος καρδιαγγειακής ιατρικής στο Beth Israel Deaconess Medical Center ηγείται μιας ερευνητικής προσπάθειας που φιλοδοξεί να απαντήσει στο ερώτημα: «Γιατί, ακριβώς, η άσκηση μας ωφελεί;».
Από τον Ιπποκράτη στη Μοριακή Βιολογία
«Γνωρίζουμε από την εποχή του Ιπποκράτη ότι η άσκηση συνδέεται με την υγεία», επισημαίνει ο Gerszten. «Όμως το πώς ακριβώς λειτουργεί σε μοριακό επίπεδο παραμένει ασαφές».
Εδώ και δεκαετίες, το εργαστήριό του προσπαθεί να αποκαλύψει τα μυστικά της άσκησης. Ο Gerszten συμμετείχε στη μνημειώδη μελέτη HERITAGE Family Study, που ξεκίνησε το 1992 και παρακολουθεί πάνω από 650 άνδρες και γυναίκες διαφόρων επιπέδων φυσικής κατάστασης σε ένα 20-εβδομαδιαίο πρόγραμμα άσκησης. Η μελέτη αυτή συνεχίζει να παράγει σημαντικά ευρήματα.
Το 2021, η ομάδα του Gerszten κατάφερε να προβλέψει με σχετική ακρίβεια ποιοι συμμετέχοντες θα βελτίωναν τη φυσική τους κατάσταση και σε ποιο βαθμό, χρησιμοποιώντας πρωτοποριακά μοριακά εργαλεία και βιοδείκτες αίματος. Από περισσότερες από 5.000 πρωτεΐνες, εντόπισαν 147 με ισχυρή προγνωστική αξία για την ανταπόκριση στην άσκηση.
Η Νέα Εποχή της Έρευνας: Το Πρόγραμμα MoTrPAC
Χτίζοντας πάνω σε αυτά τα ευρήματα, ο Gerszten συμμετέχει τώρα στο φιλόδοξο πρόγραμμα Molecular Transducers of Physical Activity Consortium (MoTrPAC), που χρηματοδοτείται από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ. Η ομάδα του αναλύει κλινικούς δείκτες (όπως αρτηριακή πίεση, VO₂ max και μυϊκή δύναμη) σε πάνω από 2.000 συμμετέχοντες, λαμβάνοντας αίμα και βιοψίες ιστών πριν και μετά από 12 εβδομάδες άσκησης.
Η μελέτη αυτή ξεχωρίζει όχι μόνο για το μέγεθός της, αλλά και για την ποικιλία των συμμετεχόντων – από εφήβους έως άτομα άνω των 60 ετών. Από κάθε συμμετέχοντα συλλέγονται πολλαπλά δείγματα αίματος και ιστών, πριν και μετά την προπόνηση, προσφέροντας μοναδική εικόνα για τις μοριακές αλλαγές που προκαλεί η άσκηση.
Τι Ελπίζουν να Ανακαλύψουν;
Οι ερευνητές θέλουν να κατανοήσουν γιατί κάποιοι άνθρωποι ωφελούνται περισσότερο από συγκεκριμένα είδη άσκησης (π.χ. τρέξιμο έναντι άρσης βαρών) και να εντοπίσουν τα μονοπάτια που προσφέρουν τα μεγαλύτερα οφέλη. «Αν εντοπίσουμε κάποιο μονοπάτι που προσφέρει το μεγαλύτερο μέρος του οφέλους, ίσως μπορέσουμε να το αξιοποιήσουμε θεραπευτικά, ειδικά για άτομα που δεν μπορούν να ασκηθούν», λέει ο Gerszten.
Ανοιχτή Επιστήμη για Όλους
Τα πρώτα ευρήματα από τις προ-πανδημικές δοκιμές αρχίζουν να δημοσιεύονται, αλλά το πιο καινοτόμο στοιχείο είναι ότι τα δεδομένα διατίθενται σταδιακά δημόσια, ώστε γιατροί και επιστήμονες σε όλο τον κόσμο να τα αξιοποιούν για δική τους έρευνα.
«Αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες γονιδιωματικές βάσεις δεδομένων», τονίζει ο Gerszten. «Ο πραγματικός στόχος είναι να διατεθούν τα δεδομένα όσο το δυνατόν γρηγορότερα για να τα μελετήσει όλη η επιστημονική κοινότητα»1.
Πού Οδηγεί αυτή η Έρευνα;
Η κατανόηση των μοριακών μηχανισμών της άσκησης μπορεί να οδηγήσει σε νέες θεραπείες για καρδιαγγειακά, μεταβολικά και μυοσκελετικά νοσήματα, αλλά και να βοηθήσει άτομα με κινητικά προβλήματα να αποκομίσουν τα οφέλη της άσκησης χωρίς να χρειάζεται να γυμναστούν παραδοσιακά.