Η μοναξιά μπορεί να συμβάλλει σε προβλήματα μνήμης, όχι όμως στην άνοια – “Δεν είναι το ίδιο πράγμα”
Η μοναξιά είναι κάτι που οι περισσότεροι από εμάς θα βιώσουμε κάποια στιγμή. Είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα, όχι μια αδυναμία χαρακτήρα. Όμως, είναι επίσης κάτι που μπορεί να επηρεάσει σιωπηλά τον τρόπο που σκεφτόμαστε και θυμόμαστε, και οι ερευνητές έχουν μακροχρόνια αναρωτηθεί αν θα μπορούσε ακόμη και να αυξήσει τον κίνδυνο άνοιας.
Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Aging and Mental Health, υποδηλώνει ότι η εικόνα είναι πιο περίπλοκη από ό,τι επέτρεπαν οι δύο πλευρές αυτής της συζήτησης.
Πρώτον, αξίζει να διευκρινίσουμε τι είναι τελικά η άνοια. Δεν είναι μια ενιαία διάγνωση, αλλά ένας γενικός όρος που καλύπτει ένα φάσμα καταστάσεων – με την πιο γνωστή να είναι η νόσος του Alzheimer – οι οποίες προκαλούν απώλεια μνήμης, σύγχυση, δυσκολίες στην ομιλία και σταδιακή απώλεια ανεξαρτησίας.
Η γνωστική φθορά, δηλαδή μια γενική επιβράδυνση ή εξασθένηση της ψυχικής λειτουργίας, δεν είναι το ίδιο πράγμα. Οι δύο όροι χρησιμοποιούνται συχνά εναλλακτικά, αλλά δεν θα έπρεπε: μπορεί να βιώσετε γνωστική φθορά χωρίς ποτέ να αναπτύξετε άνοια.
Δεν κατανοούμε πλήρως τι προκαλεί την νόσο του Alzheimer. Γνωρίζουμε ότι ένας υγιεινός τρόπος ζωής μειώνει τον κίνδυνο, αλλά δεν αποτελεί εγγύηση. Πολλοί άνθρωποι που έχουν υιοθετήσει όλες τις σωστές συνήθειες, εξακολουθούν να την αναπτύσσουν. Η ασθένεια διαμορφώνεται από τη γενετική, την γήρανση και βιολογικούς παράγοντες που ακόμη προσπαθούμε να κατανοήσουμε.
Η νέα μελέτη παρακολούθησε λίγο πάνω από 10.000 ενήλικες ηλικίας 65 έως 94 ετών για έξι χρόνια. Όλοι ήταν σε καλή υγεία κατά την έναρξη, πλήρως ανεξάρτητοι και χωρίς άνοια. Οι ερευνητές παρακολούθησαν τη μνήμη τους κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου και ρώτησαν αν η μοναξιά έπαιζε ρόλο στον τρόπο που αυτή άλλαζε.
Η απάντηση ήταν σύνθετη. Η μοναξιά φάνηκε όντως να συμβάλλει σε δυσκολίες μνήμης – αλλά δεν υπήρχαν αποδείξεις ότι οδηγούσε στην ίδια την άνοια. Αυτή είναι μια σημαντική διάκριση. Τα προβλήματα μνήμης και η άνοια δεν είναι το ίδιο πράγμα, και η σύγχυσή τους προκαλεί περιττό συναγερμό. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη, και ενώ οι ερευνητές δεν μπέρδεψαν τα δύο, αυτή η λεπτομέρεια συχνά χάνεται στην ερμηνεία.
Όχι η πλήρης εικόνα
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η μοναξιά σπάνια εμφανίζεται μόνη της. Πολλοί συμμετέχοντες στη μελέτη είχαν επίσης διαβήτη, υψηλή αρτηριακή πίεση, κατάθλιψη ή χαμηλά επίπεδα σωματικής δραστηριότητας – όλα αυτά επηρεάζουν τον εγκέφαλο ανεξάρτητα. Ο διαβήτης, για παράδειγμα, μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τη γλυκόζη, το καύσιμο που χρησιμοποιεί, κάτι που με τη σειρά του επηρεάζει τη μνήμη. Η κατάθλιψη έχει παρόμοια επίδραση. Η απομόνωση της μοναξιάς από αυτούς τους άλλους παράγοντες είναι πραγματικά δύσκολη, και η μελέτη δεν επιλύει πλήρως αυτό το πρόβλημα.
Ένα εύρημα που ξεχώρισε ήταν το υψηλό ποσοστό μοναξιάς που αναφέρθηκε στη νότια Ευρώπη – μια περιοχή που συχνά υποτίθεται ότι έχει ισχυρά κοινωνικά δίκτυα. Είναι μια υπενθύμιση ότι η μοναξιά είναι υποκειμενική. Το να νιώθεις μοναξιά δεν αφορά απλώς πόσοι άνθρωποι σε περιτριγάζουν – αφορά το πόσο συνδεδεμένος νιώθεις μαζί τους.
Υπάρχει επίσης ένας μεθοδολογικός περιορισμός που αξίζει να σημειωθεί. Η μελέτη αντιμετώπισε τη μοναξιά ως μια σταθερή κατάσταση, ενώ στην πραγματικότητα μεταβάλλεται – μερικές φορές από μέρα σε μέρα – σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Μια μεμονωμένη “φωτογραφία” δεν μπορεί να το συλλάβει αυτό.
Η ευρύτερη έρευνα για τη μοναξιά και τη γνωστική φθορά παραμένει πραγματικά αντικρουόμενη, και αυτή η μελέτη δεν έρχεται να την διευθετήσει. Αυτό που υποδηλώνει, χρήσιμα, είναι ότι οι υπηρεσίες υγείας θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τον έλεγχο για μοναξιά παράλληλα με τους τακτικούς γνωστικούς ελέγχους: αντιμετωπίζοντας την κοινωνική σύνδεση ως μέρος της προληπτικής ιατρικής, αντί για ένα “μαλακό” ζήτημα που αφήνεται στην άκρη.
Και υπάρχει λόγος αισιοδοξίας. Ο εγκέφαλος είναι ανθεκτικός. Η έρευνα υποδηλώνει ότι οι δυσκολίες μνήμης που συνδέονται με τη μοναξιά μπορούν να βελτιωθούν μόλις η μοναξιά υποχωρήσει και ότι η κοινωνική δραστηριότητα μπορεί να ενισχύσει γενικότερα τη γνωστική απόδοση. Η μοναξιά, από μόνη της, είναι απίθανο να είναι ο αποφασιστικός παράγοντας για το αν ένα άτομο θα αναπτύξει άνοια.