Ανατριχιαστικό φαινόμενο στη φύση: Σκουλήκια χτίζουν «πύργους από σάρκα»

Μια νέα επιστημονική μελέτη από τη Γερμανία φέρνει στο φως ένα εντυπωσιακό και ταυτόχρονα… τρομακτικό φαινόμενο: άγρια νηματώδη σκουλήκια (γνωστά και ως roundworms) οργανώνονται σε ζωντανούς πύργους – κυριολεκτικά στοιβάζονται το ένα πάνω στο άλλο για να χτίσουν κινούμενες, σάρκινες κατασκευές!

Μέχρι πρόσφατα, αυτή η συμπεριφορά είχε παρατηρηθεί μόνο σε εργαστηριακές συνθήκες, γεγονός που έκανε πολλούς επιστήμονες να αμφιβάλλουν για το αν αποτελεί αυθεντική συμπεριφορά της φύσης. Όμως τώρα, ερευνητές του Ινστιτούτου Συμπεριφοράς Ζώων Max Planck κατέγραψαν για πρώτη φορά το φαινόμενο στη φύση, σε περιοχές γεμάτες σάπια φρούτα κοντά στο Πανεπιστήμιο της Κωνστάντζας.

Τι είναι αυτοί οι «πύργοι» και γιατί τους φτιάχνουν;

Η βασική θεωρία είναι πως οι πύργοι λειτουργούν ως μηχανισμός διασποράς. Τα σκουλήκια σκαρφαλώνουν το ένα πάνω στο άλλο για να φτάσουν ψηλότερα και να πιαστούν από περαστικά ζώα – όπως μύγες – ώστε να μεταφερθούν αλλού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, χρησιμοποιούν τον πύργο ως «γέφυρα» για να διασχίσουν κενά που δεν θα μπορούσαν διαφορετικά.

Ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι πύργοι αντιδρούν συλλογικά σε εξωτερικά ερεθίσματα, όπως το άγγιγμα. Παρόλο που στις ίδιες περιοχές ζούσαν πολλές διαφορετικές ομάδες νηματωδών, κάθε πύργος αποτελούνταν πάντα από μία και μόνο ομάδα – υποδηλώνοντας κάποιον μορφής φυσικής «συνεργασίας» εντός του είδους.

Η επικεφαλής της έρευνας, Δρ. Serena Ding, εξηγεί ότι η ύπαρξη αυτών των «σούπεροργανισμών» θυμίζει φαινόμενα που έχουμε δει σε μύκητες ή κοινωνικά έντομα, όπως τα μυρμήγκια. Αν και το φαινόμενο ήταν γνωστό στον επιστημονικό χώρο, έλειπε η επιβεβαίωσή του στο φυσικό περιβάλλον.

Απαντήθηκαν ερωτήματα, αλλά προέκυψαν και νέα

Η έρευνα απέδειξε ότι οι πύργοι υπάρχουν στη φύση και ότι πράγματι βοηθούν τα σκουλήκια να διασπείρονται. Όμως η ομάδα της Ding διαπίστωσε και κάποια απρόσμενα στοιχεία: παρόλο που θεωρούσαμε πως μόνο τα σκουλήκια στο στάδιο «dauer» (ένα ανθεκτικό στάδιο ανάπτυξης για δύσκολες συνθήκες) συμμετέχουν στην κατασκευή πύργων, οι εργαστηριακές παρατηρήσεις έδειξαν ότι ακόμα και ενήλικα άτομα έχουν αυτή τη δυνατότητα.

Προσθέτει επίσης πως τα σκουλήκια που μελέτησαν είναι γενετικά πανομοιότυπα – γεγονός που ίσως εξηγεί την έλλειψη ανταγωνισμού μέσα στους πύργους. Όμως σε φυσικές συνθήκες, με μεγαλύτερη γενετική ποικιλία, μπορεί να υπάρχουν ανταγωνισμοί: Ποιο σκουλήκι παίρνει την «κορυφή»; Ποιος μένει πίσω; Υπάρχει αλτρουισμός ή εξαπάτηση;

Ένα διαφορετικό βλέμμα στην επιστήμη των σκουληκιών

Η Ding θέλει να προσεγγίσει τη μελέτη γνωστών οργανισμών από φυσιολογική, οικολογική και εξελικτική σκοπιά. «Συχνά στη μελέτη των νηματωδών αλλάζουμε τα γονίδιά τους για να δούμε τι κάνουν. Όμως υπάρχει ακόμη τεράστια αξία στο να τους παρατηρούμε απλώς όπως είναι, στη φύση», λέει χαρακτηριστικά.

Αυτή η μελέτη ανοίγει νέους δρόμους και προκαλεί μια επανεκτίμηση της σημασίας της φυσικής παρατήρησης, ακόμα και σε πλάσματα τόσο μικρά και φαινομενικά απλά όσο τα σκουλήκια.