Μια βασική λύση στην κλιματική αλλαγή δεν υλοποιείται και αυτό είναι καλό
Οι περισσότεροι από εσάς ίσως έχετε δει ωραίες γραφικές παραστάσεις που δείχνουν τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα και τις θερμοκρασίες να πέφτουν προς το τέλος του αιώνα. Πώς επρόκειτο να επιτευχθεί αυτό το θαύμα; Η ιδέα είναι να συλλέγουμε φυτά, να τα καίμε για ενέργεια και στη συνέχεια να συλλαμβάνουμε και να αποθηκεύουμε το CO2. Βουαλά, πρόβλημα λύθηκε!
Εκτός από την βιοενέργεια με δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα, ή BECCS, όπως είναι γνωστή αυτή η ιδέα, αποδεικνύεται μια απόλυτη καταστροφή. Δεν αναπτύσσεται ούτε κατά διάνοια στην απαιτούμενη κλίμακα, εν μέρει επειδή είναι εξωφρενικά ακριβή, θα ήταν καταστροφική για τη βιοποικιλότητα αν γινόταν σε αυτή την κλίμακα και, τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό, δεν λειτουργεί καν. Στην πραγματικότητα αυξάνει τις εκπομπές CO2 αντί να τις μειώνει στις κλίμακες χρόνου που έχουν σημασία.
Όπως έχει καταγράψει ο Leo Hickman στο CarbonBrief, η BECCS προτάθηκε για πρώτη φορά το 2001 από ερευνητές στη Σουηδία, όταν σκεφτόταν πώς τα χαρτοποιεία εκεί θα μπορούσαν να κερδίσουν πιστώσεις άνθρακα. Το 2005, ορισμένοι μοντελιστές του κλίματος άδραξαν αυτήν την εντελώς θεωρητική ιδέα ως τρόπο να δικαιολογήσουν σενάρια όπου οι παγκόσμιες θερμοκρασίες πέφτουν ξανά μετά την υπέρβαση των 1,5°C θέρμανσης. Το 2014, τα κλιματικά μοντέλα που υπέθεταν ότι τεράστιες ποσότητες άνθρακα μπορούσαν να αφαιρεθούν με BECCS τονίστηκαν στην πέμπτη έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC). Μια ανύπαρκτη τεχνολογία είχε κατά κάποιον τρόπο γίνει η «επίσημη λύση» που επρόκειτο να σώσει τον κόσμο.
Για ένα διάστημα, φαινόταν ότι θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα. Το 2015, η εταιρεία ενέργειας Drax στο Ηνωμένο Βασίλειο ανακοίνωσε ότι ένας τεράστιος σταθμός παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με άνθρακα θα μετατραπεί για να λειτουργεί με πέλετς ξύλου, και το CO2 θα συλλαμβάνεται και θα αποθηκεύεται.
Μια δεκαετία αργότερα, ο σταθμός Drax καίει πέλετς ξύλου, αλλά δεν δεσμεύει καθόλου άνθρακα. Στην πραγματικότητα, όπως ανέφερε το Politico νωρίτερα αυτό το μήνα, η εταιρεία έχει πλέον αναβάλει τα σχέδιά της να το κάνει. Έτσι, το κορυφαίο παγκόσμιο έργο για βιοενέργεια με δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα είναι τώρα νεκρό – ή τουλάχιστον σε εντατική θεραπεία. «Ακόμα βλέπουμε την BECCS ως μια πιθανή επιλογή για την τοποθεσία, αλλά είναι πολύ πιο μακροπρόθεσμη από ό,τι είχαμε αρχικά σχεδιάσει», λέει ένας εκπρόσωπος της Drax.
Υπάρχουν μερικά άλλα, μικρότερα έργα που σχεδιάζονται σε όλο τον κόσμο, αλλά είναι σαφές ότι η BECCS δεν απογειώνεται με τον τρόπο που είχε οραματιστεί πριν από περίπου μια δεκαετία. Και υπάρχει ένας λόγος γι’ αυτό: οι κυβερνήσεις διστάζουν λόγω των τεράστιων επιδοτήσεων που απαιτούνται. «Είναι αδιανόητα ακριβή», λέει ο Tim Searchinger από το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον.
Μπορεί να φαίνεται κακό που δεν αναπτύσσουμε την τεχνολογία που υποτίθεται ότι θα μας σώσει, αλλά στην πραγματικότητα είναι καλό, επειδή δεν λειτουργεί – τουλάχιστον όχι στην κλίμακα χρόνου που τη χρειαζόμαστε. «Υπάρχουν μάλλον μη ρεαλιστικά σενάρια όπου μπορείτε να έχετε κάποιες αρνητικές εκπομπές. Αλλά δεν είναι τόσο μεγάλες, και δεν έχετε κανένα όφελος για δεκαετίες», λέει ο Searchinger.
Για να βοηθήσει στην πειθώ των πολιτικών, αυτός και οι συνεργάτες του δημοσιεύουν ένα μοντέλο υπολογιστή των ροών άνθρακα, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να παίξουν με τους αριθμούς οι ίδιοι. Αυτό το μοντέλο υποδηλώνει ότι θα μπορούσαν να χρειαστούν 150 χρόνια για να αφαιρέσει η BECCS οποιοδήποτε CO2 από την ατμόσφαιρα και ότι, για τις πρώτες δεκαετίες, είναι χειρότερη από την καύση φυσικού αερίου χωρίς καμία δέσμευση άνθρακα. Α, και θα τριπλασιάσει το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Γιατί; Ουσιαστικά, η BECCS μετατρέπει το CO2 που είναι ήδη αποθηκευμένο στα δάση σε CO2 που μπορεί να αποθηκευτεί με άλλους τρόπους – ίσως σε γεωλογικές δομές κάτω από το έδαφος – αλλά με μεγάλο μέρος αυτού του CO2 να χάνεται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, καταλήγοντας στην ατμόσφαιρα.
Κατ’ αρχάς, πολλοί άνθρακες δασών δεν φτάνουν ποτέ σε σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας – ρίζες μένουν πίσω να σαπίσουν, άλλη βλάστηση καταστρέφεται κατά τη συγκομιδή και ούτω καθεξής. Όλος αυτός ο άνθρακας καταλήγει στην ατμόσφαιρα.
Η καύση ξύλου παράγει επίσης διπλάσιο άνθρακα ανά μονάδα ενέργειας από την καύση αερίου, ενώ οι χαμηλότερες θερμοκρασίες σημαίνουν ότι λιγότερη από αυτή την ενέργεια μπορεί να μετατραπεί σε ηλεκτρική ενέργεια. Επιπλέον, η δέσμευση άνθρακα είναι ενεργοβόρα. Έτσι, οι σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας θα χρειαζόταν να κάψουν πολύ επιπλέον ξύλο απλώς για να τροφοδοτήσουν τη διαδικασία δέσμευσης άνθρακα – η οποία πιθανότατα θα συλλάβει μόνο περίπου το 85% του CO2 που εκλύεται.
Υπάρχει ένα ακόμη, πιο λεπτό πρόβλημα. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι είναι εντάξει να χρησιμοποιείται ξύλο για σκοπούς όπως η BECCS, εφόσον ο άνθρακας δεν αφαιρείται ταχύτερα από ό,τι τον απορροφά ένα δάσος. Ωστόσο, οι κλιματικές προβλέψεις υποθέτουν ότι πολλά δάση θα απορροφήσουν επιπλέον άνθρακα λόγω των φαινομένων γονιμοποίησης του CO2 – ή, στην ορολογία, ότι οι χερσαίοι «ταμιευτήρες» θα συνεχίσουν να μεγαλώνουν. Έτσι, αυτό που κάποιοι βλέπουν ως βιώσιμη συγκομιδή, στην πραγματικότητα καταστρέφει μια λύση για το κλίμα στην οποία ήδη βασιζόμαστε.
Αυτά τα επιχειρήματα ισχύουν για δέντρα που αναπτύσσονται αργά, και πολλά σενάρια BECCS οραματίζονταν τη χρήση ενεργειακών καλλιεργειών ταχείας ανάπτυξης όπως χόρτα. Αυτό θα μπορούσε να προσφέρει μέτρια οφέλη αν είχαμε άφθονη καλλιεργήσιμη γη να κάθεται ανενεργή, αλλά η παγκόσμια εικόνα είναι ότι ακόμα καταστρέφουμε τροπικά δάση για να καθαρίσουμε περισσότερη γη για φάρμες για την παραγωγή τροφίμων. Ο καθαρισμός πολύ περισσότερης γης θα ήταν ακόμη πιο καταστροφικός για τη βιοποικιλότητα.
Χωρίς την BECCS, μπορεί να μην είναι σαφές πώς θα μειώσουμε τα επίπεδα CO2, αλλά προς το παρόν, η εστίαση πρέπει να είναι στην αποτροπή της αύξησής τους. «Θα πρέπει να επιταχύνουμε την πορεία μας προς τον άνεμο και τον ήλιο όσο το δυνατόν περισσότερο», λέει ο Searchinger.