Δύο κοινά φάρμακα ενδέχεται να αναστρέψουν την αντίσταση στο ήπαρ, σύμφωνα με μελέτη
Πρόσφατη μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης υποδεικνύει μια πιθανή σημαντική εξέλιξη με τη χρήση φαρμάκων που είναι ήδη διαθέσιμα. Ερευνητές διαπίστωσαν ότι δύο φάρμακα, η πεμαφιμπράτη και η τελμισαρτάνη, μπόρεσαν να μειώσουν σημαντικά το λίπος στο ήπαρ σε ζωικά μοντέλα αυτής της ασθένειας. Ακόμη πιο ενθαρρυντικό, η χρήση των δύο μαζί φάνηκε όχι μόνο να βελτιώνει την υγεία του ήπατος αλλά και να μειώνει τους σχετικούς καρδιαγγειακούς κινδύνους.
Επειδή οι θεραπευτικές επιλογές για αυτή την πάθηση παραμένουν περιορισμένες, τα ευρήματα υποδεικνύουν μια πιθανή νέα προσέγγιση που θα μπορούσε να είναι ασφαλέστερη και πιο αποτελεσματική από πολλές πειραματικές θεραπείες.
Η έρευνα διεξήχθη από τη Marta Alegret, καθηγήτρια στη Σχολή Φαρμακευτικής και Επιστημών Τροφίμων του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, και περιλάμβανε συνεργασίες με πολλά μεγάλα ερευνητικά ιδρύματα, όπως το Ινστιτούτο Βιοϊατρικής του UB (IBUB), την Περιοχή CIBER για τη Φυσιοπαθολογία της Παχυσαρκίας και της Διατροφής (CIBEROBN) και το Πανεπιστήμιο της Uppsala (Σουηδία).
Γιατί έχει σημασία η επανατοποθέτηση υπαρχόντων φαρμάκων
Πολλά πειραματικά φάρμακα για τη στεατόζη του ήπατος που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία (MASLD) – παλαιότερα γνωστή ως λιπώδης νόσος του ήπατος – δεν έχουν περάσει από κλινικές δοκιμές, συχνά λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια. Αυτό έχει ωθήσει τους επιστήμονες να εξερευνήσουν την επανατοποθέτηση φαρμάκων, η οποία περιλαμβάνει τη χρήση φαρμάκων που είναι ήδη εγκεκριμένα για άλλες καταστάσεις.
Αυτή η στρατηγική μπορεί να είναι ταχύτερη, πιο οικονομικά αποδοτική και ασφαλέστερη, ειδικά για τα αρχικά στάδια της MASLD που συνήθως δεν εμφανίζουν συμπτώματα.
“Έχουμε επικεντρωθεί σε αυτές τις φάσεις με στόχο την πρόληψη της εξέλιξης της νόσου σε πιο σοβαρά στάδια. Αλλά για να χρησιμοποιηθεί ένα φάρμακο σε αυτά τα πρώιμα στάδια, πρέπει να έχει καλό προφίλ ασφάλειας στους ανθρώπους”, εξηγεί η Marta Alegret. “Γι’ αυτό μελετήσαμε φάρμακα που βρίσκονται ήδη στην αγορά για άλλες παθολογίες, τα οποία έχουν αποδειχθεί πολύ ασφαλή και θα μπορούσαν να έχουν δυνητικό όφελος στη θεραπεία της MASLD”, προσθέτει.
Η ομάδα δοκίμασε ένα φάρμακο που μειώνει τα λιπίδια (πεμαφιμπράτη) και ένα φάρμακο για την αρτηριακή πίεση (τελμισαρτάνη), και τα δύο που χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Η πεμαφιμπράτη διατίθεται επί του παρόντος μόνο στην Ιαπωνία, ενώ η τελμισαρτάνη συνταγογραφείται ευρέως παγκοσμίως. “Η θνησιμότητα από καρδιαγγειακές αιτίες είναι σημαντική σε ασθενείς με MASLD, και συχνά αυτοί οι ασθενείς έχουν και αυτούς τους δύο παράγοντες κινδύνου μαζί”, τονίζει η Alegret.
Τα Ζωικά Μοντέλα Αποκαλύπτουν Ισχυρά Αποτελέσματα
Για να κατανοήσουν καλύτερα πώς λειτουργούν τα φάρμακα, οι ερευνητές τα δοκίμασαν τόσο σε αρουραίους όσο και σε προνύμφες δανειόψαρων. Τα δανειόψαρα έχουν γίνει ένα πολύτιμο μοντέλο για τη μελέτη της ηπατικής νόσου, επειδή ο μεταβολισμός και η ηπατική τους λειτουργία μοιράζονται σημαντικές ομοιότητες με τους ανθρώπους, επιτρέποντας παράλληλα ταχύτερα και πιο οικονομικά πειράματα.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Ο συνδυασμός πεμαφιμπράτης και τελμισαρτάνης ανέστρεψε τη συσσώρευση λίπους στο ήπαρ που προκαλείται από δίαιτα πλούσια σε λίπος και φρουκτόζη. Σε αρουραίους, η χρήση μισών δόσεων και των δύο φαρμάκων μαζί ήταν εξίσου αποτελεσματική με τη χρήση μιας πλήρους δόσης του καθενός φαρμάκου ξεχωριστά.
“Ο συνδυασμός θεραπειών με φάρμακα που δρουν σε διαφορετικά παθογενετικά μονοπάτια μπορεί να είναι μια καλύτερη στρατηγική από τη μονοθεραπεία, χάρη σε πιθανές συνεργιστικές επιδράσεις και μειωμένη τοξικότητα που σχετίζεται με τη χρήση χαμηλότερων δόσεων του κάθε φαρμάκου”, επισημαίνει η Alegret.
Πέρα από τη βελτίωση της υγείας του ήπατος, η θεραπεία μπορεί επίσης να μειώσει την αρτηριακή πίεση και τα επίπεδα χοληστερόλης. “Μειώνει την αρτηριακή πίεση και τα επίπεδα χοληστερόλης, και όλα αυτά θα είχαν ως αποτέλεσμα χαμηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο”, τονίζει.
Πώς Λειτουργούν Διαφορετικά τα Φάρμακα
Η μελέτη αποκάλυψε επίσης ότι τα δύο φάρμακα δρουν μέσω διαφορετικών βιολογικών μονοπατιών. Για πρώτη φορά, οι ερευνητές εντόπισαν έναν σημαντικό ρόλο της πρωτεΐνης PCK1 στο πώς η τελμισαρτάνη μειώνει το λίπος στο ήπαρ.
“Η τελμισαρτάνη είναι ένα φάρμακο που έχει χρησιμοποιηθεί σε άλλα μοντέλα MASLD, αλλά κυρίως σε πιο προχωρημένα στάδια της νόσου, και τα οφέλη της αποδόθηκαν κυρίως σε αντιφλεγμονώδη και αντι-ινωτικά αποτελέσματα. Όμως στα πρώιμα στάδια της νόσου δεν υπάρχει ακόμη φλεγμονή ή ίνωση, μόνο συσσώρευση λίπους”, εξηγεί η ερευνήτρια.
Σε ζώα με MASLD, τα επίπεδα PCK1 στο ήπαρ ήταν χαμηλότερα από το φυσιολογικό. Η θεραπεία με τελμισαρτάνη αποκατέστησε αυτά τα επίπεδα, αλλάζοντας τον τρόπο που το ήπαρ επεξεργάζεται τα θρεπτικά συστατικά.
“Αυτή η αύξηση του PCK1 εκτρέπει τη ροή των μεταβολιτών από τη σύνθεση λίπους στη σύνθεση γλυκόζης. Αυτή η αύξηση στην παραγωγή γλυκόζης θα μπορούσε να είναι αρνητική αν η γλυκόζη εξαγόταν και συσσωρευόταν στο αίμα, καθώς θα μπορούσε να οδηγήσει σε διαβήτη, αλλά παρατηρήσαμε ότι αυτό δεν συμβαίνει”, λέει η καθηγήτρια του UB.
Ακόμα Νωρίς, αλλά Ενθαρρυντικό
Αν και τα αποτελέσματα είναι πολλά υποσχόμενα, η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Τα ευρήματα προέρχονται από μελέτες σε ζώα και απαιτείται περαιτέρω εργασία πριν η θεραπεία μπορέσει να δοκιμαστεί σε ανθρώπους.
“Για να μεταφραστούν σε θεραπεία για ασθενείς με MASLD, θα χρειάζονταν κλινικές μελέτες για να δείξουν ότι τα οφέλη που παρατηρούνται σε ζωικά μοντέλα συμβαίνουν και στους ανθρώπους”, λέει η Alegret.
Η ομάδα διερευνά τώρα εάν ο ίδιος συνδυασμός φαρμάκων θα μπορούσε να λειτουργήσει σε πιο προχωρημένα στάδια της νόσου, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ηπατική ίνωση. Αναπτύσσουν επίσης νέα μοντέλα που περιλαμβάνουν τόσο ηπατική νόσο όσο και καρδιαγγειακές παθήσεις για να δουν αν τα οφέλη επεκτείνονται πέρα από το ήπαρ.
“Επιπλέον, θα αναπτύξουμε ένα διπλό μοντέλο που περιλαμβάνει ηπατική ίνωση και καρδιαγγειακή νόσο για να δούμε αν η ευεργετική δράση παρατηρείται όχι μόνο στο ήπαρ, αλλά και στη μείωση της αθηροσκλήρωσης”, καταλήγει.